12. Post Scriptum

Me går inn i den stille veka nå. Det gjer og bloggen min. Eg har gjennomført det eg sette meg føre i bloggen : Grava djupare i "Mi Tid" . 

Takk til dei som lot høyra frå seg med morosame, avklarande eller kristiske kommentarer til dei siste 11 bloggane mine. Hyggeleg at nokon orka lesa mine navlebeskuande, og ofte altfor lange innlegg.

Likevel, eg skreiv dei mest for min eigen del. Ein måte for meg å bruka ei rekonvalesens tid på. Og ein slags terapi også for ei forvridd sjel, som ennå knaskar antibiotika, men er komfortabel med det.

God Påske!

11. Leva - men og vera budd på å døy

Dette er punkt 11 av bloggen ”Mi Tid”.

Å leva er heftige greier. Varsellyset  ”Fasten Seatbelt” med eskorterande påminningspling, skulle vel vore tend oftare gjennom åra. Om flykapteinen hadde vore våknare, og kabinpersonalet strengare, hadde eg ikkje alltid fått vasa rundt som eg gjorde. For det har gått både opp og ned, framover og bakover. Gjennom turbulensar og frie fall. Nokre gonger nakkebrot, andre gonger salto med positiv skru. Men det jamnar seg ut, ting roar seg igjen. Det er visst slik livet er.

”Skal du kunne se lyset, må du ha vært i mørke ei stund.

Vil du finne veien opp av dypet, må du ha skura noen ganger mot bunn”.  

Jonas Fjeld og Henning Kvitnes  i ”Noen Speller Willin’ ” frå albumet ”Den gamle veien”. Klart dei veit det dei. Gamle karar har røynsle. Kontrastane må ein få med seg. Utan dei, får livet ein nummen smak. Dei er som saltet i grauten: Ein kan klara grauten utan salt, men ein kjenner at noko manglar. Så om du aldri har skrapt mot bunnen, har du kanskje ikkje dukka djupt nok. Eg er ikkje ferdig med djupdykka mine. Ikkje ennå. Ikkje på lenge

Men eg fekk montert eit gyroskop i hovudet mitt. Det er designa av foreldrene mine, og sett på plass alt ved svangringa.  Det har vore godt å ha. Det  indikerer, retningsstabiliserer og gir ny kontroll. Held rørslemengda mi på rett kjøl, når djupna blir for stor.

”Jo  meir eg tenkjer på det, jo klarare ser eg at livet ganske enkelt er til for å levast”, sa Goethe. Ein grei måte å tenkja på. Upretensiøst og på same tid spennande, for han seier ikkje at livet skal levast enkelt. Kvar får finna sin måte, kvar får setta sine mål. Skjønt mål, for denne "turen" er ein ting tydleg for meg: Reisa er gjevare enn målet.

Å bu seg, er noko eg kan. Mitt liv som pedagog, lærde meg  løyndomen  i det å væra vel budd. Det handlar om meistring.  ”Han møter alltid godt budd til timane sine”, skreiv gamlerektor på attesten min i 1975. Den tok eg hand om. Kjekk å visa for seg. Her er  ein kar som ikkje sluntrar unna. Som nok, om han berre får tid på seg, kan klara det meste.

Eg kjenner ingen som gir meg attest på at eg er godt budd på å døy. Eg må stola på eiga dømekraft her. Men det blir som det ofte blei, når eg skulle bu meg. Følte aldri eg vart skikkeleg ferdig. Syntes alltid det var noko meir eg burde sjekka opp i, før eg gav meg for kvelden.

I morgon er ein ny dag. Eg skal bruka han på og med nokre av dei eg er glad i. Eg skal så langt eg maktar, gi av meg sjølv og vera eit positivt medmenneske. For meg er dette å leva.  Men kanskje det og er å leggja att minne om meg sjølv til andre, som varer utover mi tid. Som å setja fotspor. Kanskje det såleis er ei god  førebuing også. For døden.  I såfall får eg både i pose og i sekk.

10. Reisa - men vita kor eg kjem frå

Detter er nr 10 frå bloggen "Mi Tid"

Eg har eit minne om det eg hugsar som mi første reise. Eit godt minne. Tidleg 50-tal, trur eg det var. Sundagstur i robåt på Førdesfjorden til Høieholmen. Ikkje berre ein robåt, men tre. Ein heil armada. Ikkje berre ein, men mange familiar. Ein heil skokk med folk i alle aldrar. Det som overskygga alt anna eg hugsar, var at foreldra tok seg tid til slikt. Det var liv og røre ombord, spennande å leika i stranda på holmen, ei stor oppleving å eta maten som vart varma på grua, men at dei vaksne tok seg tida til dette, var det som fekk oss ungane til å stråla mest av alt.  Her var det ikkje berre målet, men det å vera på reise saman og dela tida med små og store, som vart reiseopplevinga.

”Kvifor likar dei fleste menneske å reisa”, var den stilen eg valde å skriva til eksamen artium i norsk sidemål . Mi reiserøynsle var avgrensa. Utanom nokre berturar, fisketurar, turar etter kyrne på beitet, og friarturar på Karmøy, kom turen til Høieholmen til å forbli noko av det store for meg i lang tid frametter. Den vart difor gjennomgangstema i stilen eg leverte. Eg fekk G på den stilen. Trur ikkje sensor skjøna heilt kva eg skreiv om. Men det kan jo og ha vore rettskrivinga og kommabruken. For eg skreiv jo som Goethe: ”Reis ikkje for å komma fram, men for å reisa”.

Eg trur sensor var ein gammal gubbe som syns reisinga var eit slit, og at det var ein lette å koma fram til målet.  Må jo medgi at eg stundom og har kjent det slik, men helst i toalettkøen på flyet. Men likevel, å komma fram, ta ankerdrammen, pakka ut og så utforska reisemålet. Det er ei god oppleving.

”Å reisa er å leva”, sa H.C. Andersen.  

”Nu siste reis meg forestår, Avsted til himlen farten går”, sa Wergeland. Så folk har ulikt syn på det å forflytta lekamen sin, og ulike mål for reisene sine.

Eg ønskjer å fortsetja reisedilla eg har lagt meg til dei siste åra. Må kompensera for all den bufasta, som dominerte oppveksten min.

Men sjølvsagt må eg vita kor eg kjem frå. Om ikkje, finn eg ikkje heimatt. Om ikkje, veit eg ikkje kva kvote eg har i bagasjen, kva plattform eg  står på i møte med dei andre, kva måleeining eg skal nytta på opplevingane mine. Eg vil vera open, men ikkje ukritisk. Eg vil motta nye impulsar, men tyggja dei med eigne tenner, før eg svelgjer dei.

Og så er det heimen då. Heime best men borte bra, gjeld ei god stund etter  returen. Iallfall ein månadstid. Då tek eg fram reisenettsidene igjen, og studerer valtuakursane. 

”Hadde vore kjekt...”, seier eg til kona ein kveld. ”Ja, nå må me ha oss ein tur snart”, seier ho. ”Kofferten står klar”.

9. Drøyma - om det gode i livet, og få styrke frå draumen.

Detter er nr 9 frå bloggen "Mi Tid"

”Du må ikkje drøyma deg vekk”, seier eg. Eleven sit fjern i blikket, og ser ut gjennom glaset. Det er mattetime i VKI. ”Du må følgja med, dette er viktig for deg som drøymer om å bli ingeniør”, seier eg, og teinkar ennå ein vektor på tavla. ”Eg trur kanskje den draumen ryk”, seier han.

Neste veka står pulten hans tom. Eg høyrde han hadde gitt seg med realfag, og byrja med noko meir utsvevande. Visstnok innanfor  filologien. Ein reinspikka realist drøymer ikkje.

Eg drøymer, og draumane er ofte urealistiske. Eg drøymde at eg ein gong i livet skulle bli rik. Det blei eg ikkje. Korkje Hordaland Fylke,  NAV eller Statens Pensjonskasse ville det slik.

Eg drøymde og ein gong at eg skulle byggja meg eit slott. Slik bei det heller ikkje. Kommunen sa under takseringa i vinter, at ingen hus i gata var mindre verd enn mitt.

Draumen er ein utru tenar. Han lovar og lyg. Fer med juks og fanteri.

Eg må legga om. Må drøyma om det gode livet, der kroppen fungerar og hovudet sit på rett plass. Drøyma dei oppbyggande pensjonistdraumane om at magen skal vera god og regelmessig, og at tanngarden klarer seg gjennom ennå ein sommar med halvsteikte kotteletter på utegrillen.

Eg traff eleven att mange år seinare. ”Du blei aldri det du drøymde om”, sa eg. ”Vel, drøymde og drøymde. Den draumen var nok ein illusjon. Ein kjem lengst med å vera realistisk”, sa han.  
Ein filologisk ordkløyvar av det vridne slaget. Eg kjenner sorten.

8. Leika - med meg sjølv og med andre

Detter er nr 8 frå bloggen "Mi Tid"     (Alle bilete kan forstørrast, om du syns det er stas)

"Leik odlar mannen". Om ikkje det er eit sitat frå Håvamål, vert eg undren.  Etter eg sette leiken i framsete, kjenner eg det slik. Det blir slik som Bob Dylan syng i My Back Pages.  "Ah, but I was so much older then, I’m younger than that now".

Leiken går over stokk og stein. 

Med ord og tal:

med

og med

Eg leikar med eigen kropp

I skjemt,                                                                   I blodig alvor,

med tiltru til dei fysiske lovene                     med tiltru til Helse Fonna 

                                                                                              

       

7. Tenkja - på det positive i folk rundt meg

Dette er punkt 7 av bloggen ”Mi Tid”.

Sør for svingen. Der som sikta langsetter den rette delen av Fv 831, forsvann i ein høgresving då eg var barn. Dit det var forbudt å gå. Der dei budde, som me ikkje skulle blanda oss med. Syndarar, drankarar og stygge menn. Sa dei vaksne.

Me trudde ikkje at fanden, budde nede i Helvete. Me visste han budde sør for svingen.

Eg har hatt det i meg heilt til det siste. Den vantrue haldninga mot dei eg ikkje kjenner. Dei eg veit lite om. Eg har prøvd å styra stega mine vekk frå det ukjende.

Fyrste gongen eg skjøna det gjekk an å vera annleis, var då eg flytta utanlands. Ikkje langt vekk, berre til Nederland. Heime var eg van med at når nye folk flytta inn i nabohuset, stod me bak gardinet og lurte. Nyfikne og skeptiske. Ikkje slik der. Dei kom meg i møte med hollandske tulipaner og nerderlandske taarten. Overraskande, men litt skummelt. Kva var deira agenda, ska tru?

Etterkvart, eller i det siste rettare sagt, har eg sett i aukande grad at der finns rett mange folk som faktisk har positive tankar og er venleg innstilt. Også om dei ikkje kjenner meg.

I Thailand krydde det jo av slike. Der smilte dei. Mange både med munnen og med hjarta. Det må vera Buddha si lære som slår til der. Eikene i dharma-hjulet, som vert teken på alvor.

Eg skal og prøva å bli meir positiv. Gå frå minus til pluss, kan ein seia. Som eit elektron i ei elektrisk leidning. Når elektronet flyttar seg slik, seier me i fysikken at det flyttar seg til eit høgare potensialnivå. Eg vil og det. Flytta meg til, om ikkje eit høgare potensialnivå, så iallfall til eit høgrare moralnivå. Starta å tenkja positivt om folk. Men eg skal gjera det i kontrollerte former. Liksom elektronet, må ein flytta seg kontrollert. Det trengs ein minimumsresistans på vegen. Elles vert det kortslutning.

Kortslutningar er risikable. Dei kan gi både brannsår og hjartestans, så ein må jo passa seg.

6. Lytta - med øyre, med auge og med kropp

Dette er punkt 6 frå bloggen "Mi Tid".

”Nå skal du høyra”, seier kona. Au då, tenkjer eg. Dette kan bli skummelt. Eg set meg litt opp i stolen, og ventar. ”Høyrer du?”, seier ho. ”Um hm”, seier eg. ”Så sjå på meg då”, seier ho. ”Nei, eg brukar øyrene når eg høyrer”, seier eg. 

Ho sluttar å snakka til meg. Har erfaring frå mi passive lytting frå før. ”Det har eg aldri høyrd”, plar eg i ettertid å seia.  ”Jo, eg har sagt det til deg”; seier ho. Javel. Seier eg.

Kommunikasjon er så vanskeleg. Det er som andre sine tankar skal flyta inn i hovudet mitt, og ta bustad der. Og ikkje berre slå seg til der, dei skal virka på kroppen min. Dei skal påverka adferda mi.  Ja, om eg høyrer etter då.

Det som er poenget, er at kona vil eg skal sjå på henne når ho snakkar til meg. Ho vil sjå om vindauget  inn til sjela mi, er open. Ho vil tolka kroppsspråket mitt. Vurdera den ekte reaksjonen min, som ho seier. Jakta på den minste spasmen i lekamen, som kan avsløra kva eg eigentleg meiner om saka. Vil ikkje berre høyra mine retoriske svar og motinnlegg. Ho vil eg skal lytta med heile kroppen. Det er det som er så skummelt.

Og slitsamt. Kan eg ikkje berre få lov å lytta på min måte, og la det bli med det? ”Nei”, seier kona. ”Mine tankar om deg og om kjøttkakene,  er med og formar  livet ditt”. ”Du må respondera og reagera på det eg seier”.  Javel. Seier eg.

Klart ho har eit poeng. Men likevel må eg seia at eg stundom tenkjer  med  avundsjuke på min stavangerske svoger. Han som kan skrua av høyreapparatet. ”Du vett det e alle desse  beskjedane som komme”, seier han. Får ha hovudet sitt for seg sjølv, og sparar  eindel på det.

Nå er det ikkje mange i mitt miljø som har Demosthenes sine evner. Dei har ikkje så lett for å ordleggja seg, som han. Dei har ikkje trent stemma i motvind med steinar i munnen, heldigvis.  Men eg har gjennom åra registrert at mange blir flinkare  til å få fram bodskapen sin, om eg er flinkare  å lytta til dei. Om eg tek meg tid til å halda augekontakt, smila, nikka og ikkje avbryta i utide, så kjem eg nærare tankeverda deira. Då må eg lytta til dei, ikkje berre med øyre og auge, men med heile kroppen. Med hjarta og.

For eg er nyfiken på kva som bur i folk. Eg er spent på korleis verda ser ut gjennom deira auge. Eg må vita det for å bli eit medmenneske. For å kunna kjenna empati.For å kunna bryta eigne tankar mot andre sine oppfatningar. For å læra å kjenna meg sjølv.

For å byggja mi eiga verkelegheit rett og slett.

Det er slik eg trur det er. Edelt? Jo, men med grove innslag av egoisme.