​Levd liv – men meir å gå på

​Det er noko heilt eige med smaken av levd liv. Når ein lener seg tilbake og ser på alt saman litt på avstand, slår det meg kor underleg det er: det blir jo morosamt. Ikkje trass i alt, men på grunn av alt. Når åra byrjar å tårne seg opp bak oss som ein ustø stabel med skitne kaffikoppar, kjenner vi vel alle på det same spørsmålet: Kva er det eigentleg vi har vore med på? Og endå viktigare: Kvifor er det så gøy å tenkje tilbake på det, sjølv dei gongene det openbert ikkje var det der og då?

​Minna er den vara som blir betre av å bli gamal.

Ein flau og fullstendig feilslått middag blir til den beste historia. Den gongen du dukka opp i eit særs uheldig antrekk til det du trudde var eit uformelt treff, er blitt til muntert gull to tiår etter. Eller den gongen du gjekk deg vill i ein by du ikkje kunne uttale namnet på, med skoa fulle av vatn og eit kart på eit heilt uforståeleg språk. Det var rein og skjer elendigheit då. I dag er det den ferien du ler høgast av.

​Dette er ikkje fordi minnet lyg for oss. Det er fordi minnet har fått lov til å modnast, slik god ost og dårlege idear gjerne gjer. Nettopp fordi det er eit minne, og du ikkje lenger står midt oppi det med sand i skoa og panikk i blikket, kan det endeleg få lov til å vere morosamt. Livet er den einaste forteljinga der forfattaren gradvis skriv om heile greia til ein komedie, berre du ventar lenge nok.

​Tida er ikkje uendeleg – heldigvis

Når ein for alvor innser at ein berre har dette eine livet, at det ikkje kjem nokon ny sjanse glidande over horisonten, endrar tida karakter. Ho er ikkje lenger eit uendeleg hav ein berre flyt planlaust rundt i, men ein dyrebar, litt for knapp porsjon som bør nytast med glupande appetitt før nokon ryddar av bordet.

​For ein som alltid har lent seg tungt på det rasjonelle, er det absolutt inga trøyst å hente i mytar om kva som kjem etterpå. Men det trengst heller ikkje. Sidan dette er den aller einaste billetten vi får utlevert, kan vi like godt le oss gjennom heile framsyninga i staden for å sitje og gruble over kva som eventuelt manglar i programmet.

​Kva skal ein så gjere med resttida?

For ein ferdafant er det framleis stor glede i å reke rundt og sjå seg om i verda. Men det treng ikkje lenger vere ei heseblesande jakt på å krysse av landskap på ei liste, som om livet var eit bingospel der den med flest stempel i passet vinn. No handlar det kanskje meir om å endeleg reise til akkurat den eine byen, og ta inn inntrykka heilt i eige tempo.

​Magien ligg nemleg i balansen. Reiselysta trivst utmerka i tospann med evna til å finne den djupe roa akkurat der ein alt er. Å la skuldrene falle med beina godt planta på bordet og eit kaldt, tørt glas kvitvin på altanen. Lytte til akkurat dei jazztonane som får sjela til å dirre, la praten gå medan kvelden rykker inn, og gjerne seie noko dumt som får alle til å le. Halde varmt rundt ei hand ein har kjær, og kjenne på tanken: Dette, akkurat dette, kjem eg til å fortelje som ei rasande god historie ein dag.

​For livet humrar framleis. Og så lenge det gjer det, er vi med.

Rutinert ryttar

​Når ein har ridd på livets landevegar i åtte tiår, lærer ein seg eitt og anna om hesten. I yngre dagar fanst det knapt grenser for kor mange ville avstikkarar ein kunne ta, ofte utan verken kart eller kompass. Men som ein kvar rutinert livsfarar veit: Om du ikkje held i taumane, tek termodynamikkens andre lov over. Alt går naturleg mot kaos om du ikkje systematisk tilfører struktur og energi. 

​For meg har denne strukturen materialisert seg i det som for utanforståande kan verke som eit sett med nokså sære rutinar. Men trur du dei er der for å stenge meg inne? Tvert om! Dei er rett og slett det nøye utrekna stillaset som held resten av sirkuset oppe, og som gjer kvardagen til ein lun og trygg stad å vere. 

​Maskineriet vaknar

Heile oppstartsprosedyren byrjar allereie før frukost, medan føtene framleis er sokkelause. Då er det tid for det faste kruset med kvit kaffi, samstundes som beina blir planta trygt på ei Revitive fotmassasjeplate. Denne tretti minutt lange vibrasjonen under fotsolane sender ein tydeleg, telegrafisk beskjed heilt opp til hovudet: «Hallo der oppe, maskineriet er slått på, vi er faktisk stått opp!» 

​Når sentralnervesystemet vel har fått denne morgonristinga, er det klart for frukosten. Ein skulle kanskje tru at ein slapp unna med to brødskiver med eit mjølkeglas til når ein har nådd ein viss alder. Men nei. For den rutinerte ryttaren er frukost rein kjemi og presisjon. Kvar einaste morgon startar med den same blandinga: Bladsalat, raud paprika, raudlauk, agurk  og tomat, toppa med eit speilegg, alt overrisla med kaldpressa olivenolje og balsamico. Det ser kanskje ut som eit botanisk eksperiment som har løpt løpsk på asjetten, men det er nøyaktig det maskineriet treng for å tenne pluggane. Maskineriet elskar stabilitet. Magen nikkar under skjortekanten.

​Det sosiale ankerfestet

Så har vi vedlikehaldet av sjølve skroget. Tre dagar i veka finn ein meg på Feelgood-senteret. Ikkje for å pumpe jern som ein ungfole med overtenning, men for å sørgje for at hjula framleis går rundt og at tyngdekrafta ikkje vinn meir terreng enn høgst naudsynt. Det er systematisk vedlikehald av biologien, sett i eit fast skjema slik at eg slepp å bruke mental energi på å kjenne etter om eg har lyst i dag. 

​Og kva med den sosiale navigeringa? Det krevst eit fast ankerfeste. For meg inneber det ein tur på føtene langs vatnet, der ein halvtimes tur brått tek dobbel så lang tid, av reint sosiale årsaker. Og så er det Støyperiet. Å sige ned i den same Chesterfield-stolen og bestille den same kalde Brooklyn IPA-en, er ikkje eit teikn på stivna fantasi. Det er rett og slett å skape eit fast orienteringspunkt i eit elles forvirrande univers. 

​Det same gjeld når sommarsola steikjer og den koksgrå sixpencen er fast standardutrustning på hovudet, eller når kvelden sig på og eit fast glas med tørr, tysk Riesling finn vegen ut på den innglasa altanen. Då er eg sosial på eiga hand, og snakkar med dei som er til stades. Som oftast er det berre meg! 

​Dynamisk jamvekt

Når ein ramsar opp nøyaktige ingrediensar i morgonmåltidet og insisterer på ein fast stol på den lokale puben, er det fort gjort at kritikarane kvesser knivane. Er ein eigentleg berre ein pedantisk tørrpinn? Har ein vorte ein rigid gamal gubbe som får hjarteflimmer om ein lyt ete eit vanleg rundstykke med ost til frukost? 

​Skilnaden på ein livsglad ryttar og ein fastlåst pedant ligg i det naturvitskapen kallar ei dynamisk jamvekt. Rammeverket er der, solid og trygt, men det er fleksibelt nok til å tole eit vindkast. Den lune sanninga er at det er nettopp fordi grunnmuren er så massiv og solid, at ein verkeleg kan tillate seg å ha det gøy. Det er tryggleiken i basisen som gjev ryggrad til å leike og improvisere. 

​Når grunnmuren blir ein festning

Men lat meg for all del ikkje framstille dette som om eg alltid rir feilfritt. Det finst dagar der eg strammar taumane så hardt at hesten steilar. For av og til rår systemet så sterkt at det trygge stillaset blir omgjort til ei tvangstrøye, heilt av seg sjølv. 

​Sjå for deg ein heilt vanleg onsdagskveld. Sixpencen har fått kvile i gangen. Eg har teke på meg dei mjukaste buksene eg eig, trekt att glasdørene på balkongen akkurat nok til å stengje trekken ute, og rigga meg til i stolen med ei bok på Kindle-en. Dagens kalori- og aktivitetsbudsjett er i perfekt balanse. Likevekta er total. 

​Så vibrerer telefonen på bordet. 

​Det er ein kjenning. «Hei! Vi er ein gjeng som brått fann ut at vi skulle ta ein tur ned på Støyperiet. Nokre karar har visst rigga opp og spelar noko fin country. Hiv deg rundt, kom ned!» 

​Kva skjer i det naturvitskaplege hovudet mitt da? Jau, den indre pedanten slår full alarm. «Avslag!» ropar han. «Dette ligg heilt utanfor skjema! Buksene er for mjuke, og lesebrettet er allereie slått på.» Før eg får tenkt meg om, har tomlane mine alt tasta inn eit høfleg, men kontant svar på autopiloten: «Takk for tanken, men eg har alt rigga meg til for kvelden. Kos dykk!» 

​Så legg eg frå meg telefonen. Det går ti minutt. Eg prøver å feste blikket på skjermen, men bokstavane er berre grå, keisame maur. Roen på altanen, som for eit kvarter sidan var luksuriøs og trygg, kjennest brått klam og øyredøyvande. Der sit eg, og kjenner den sure eimen av anger breie seg. Eg heldt på å gå glipp av noko som kunne ha blitt eit gyllent minne, berre for å sitje heilt åleine og forsvare eit skjema. Viss ein lèt rutinane bli ein stengd festning i staden for ein solid grunnmur, endar ein opp med å mure seg sjølv inne, medan sjølve livet har det hysterisk morosamt på utsida. 

​Å kaste skjemaveldet på båten

Men det er jo nettopp her den verkelege fridomen ligg, fridomen til å kaste skjemaveldet på båten når det tel som mest. 

​Eg kastar eit morsk blikk på lesebrettet, og ristar på hovudet av min eigen staheit. Eg må ha mot til å svelgje den seige stoltheita. Kva så om dei tykkjer eg er ein ubeslutsam og rar gamal gubbe som ikkje veit kva han vil frå det eine minuttet til det andre? Eg toler godt å vere litt rar. 

​Eg grip telefonen før den indre pedanten rekk å protestere, og slår nummeret. 

​«Hei, det er meg att. Gløym det eg nett sa. Eg kjem!» 

​Av med dei mjuke kveldsbuksene og tøflene. På med jeans og dei inngådde pubskoa. Sjølv den mest rutinerte ryttaren lyt av og til berre kaste seg på hesten utan å sjekke om sadelreima er stram nok. For når ekkoet lokkar og glasa klirrar, er det korkje tid eller stad for å vere pedant. Da er det berre om å gjere å ri ut i kvelden, bestille den IPA-en, og la grunnmuren vere grunnmur heilt fram til frukost i morgon. 

Min veg

Kaffikoppane klirra blidt mot tefata i bedehuset. Det låg ei lukt av formkake og eit mildt, velmeint alvor over forsamlinga. Dei vaksne la ei hand på skuldra til oss ungdommane med ekte, varm omsorg. Dei ville oss berre vel. Dei song songar om ei anna verd, kanskje i eit stille, naivt håp om å verna oss mot den verda vi faktisk stod midt oppi.

For slekta mi vart etter kvart dei tinga eg fordjupa meg i, beint fram mystiske. Eg kan framleis sjå føre meg korleis dei rynka panna, såg på meg og spurde: «Kva er eigentleg eit atom? Trur du på det?» I dag er det fort gjort å trekka på smilebandet av eit slikt spørsmål. Men ein må jo hugsa på at då dei fekk si utdanning i folkeskulen på 1930-talet, var slikt sjølvsagt ikkje pensum. Eit elektron var jo like usynleg for dei som åndsmaktene dei høyrde om på søndagane, så at eg skulle vie meg til noko slikt, var vanskeleg for dei å skjøna. Og når eg ser korleis folk kan stura og kava med alt det nye, uforståelege som stadig dukkar opp for oss som har vorte gamle i dag, skjønar eg dei jo frykteleg godt. Det er slett ikkje lett når verda brått snakkar eit språk ein ikkje har lært.

Det var altså ikkje slik at eg kjende meg fanga, og eg måtte heller ikkje kjempa meg ut av miljøet i protest. Det var meir ei verd som stilt og roleg slutta å gje gjenklang i meg, omtrent som ein veks ut av kleda sine. Ferda mi vidare var ikkje eit dramatisk oppgjer, men ei forunderleg reise.

Eg hugsar korleis det var å sitja med blyanten over arket og sjå korleis ei kompleks likning i matematikk sakte løyste seg opp og fall på plass. Eg hugsar kor glad eg var om kvelden når eg køyrde heim etter timevis på lesesalen på UiB. 

Der bedehuset baud på usynlege mirakel ein berre måtte tru blindt på, baud naturvitskapen på eit underverk ein faktisk kunne rekna seg fram til. Då eg for alvor begynte å forstå fysikken, kjende eg ei heilt eigen form for ærefrykt. Å sjå korleis eit atom er bygd opp, korleis proton og nøytron finn kvarandre i ein fullkomen, naturleg balanse i kjernen, var som å sjå brikkene i eit puslespel falla på plass. Det fanst ingen strenge dogme der, berre ei urokkeleg, vakker logikk. Verda hang saman.

Eg ser tilbake på dei vaksne frå den gongen med varme og eit lunt smil. Dei ville pakka meg inn i trua si for å gje meg tryggleik. Eg fann berre min eigen tryggleik ein heilt annan stad. I staden for å lena meg på overtru og lovnadar om eit liv etter døden, slo eg røter i fysikken, tyngdekrafta og det rasjonelle. Det gav meg ei djup ro å byggja livet på handfaste fakta. Ikkje som eit opprør, men fordi det gjekk opp for meg at dette eine, forunderlege livet vi har her og no, verkeleg er meir enn rikeleg.

Nøydde til å nyta

Lakenet har for lengst slutta å pusta. Det klistrar seg til ryggen som eit klamt omslag, og soverommet er fylt av det tette, stilleståande høgtrykket som har parkert over oss. Eg slår opp augene. Solstripa har allereie funne vegen gjennom sprekken i gardina og treffer nattbordet med nådelaus kraft.

Føtene mine treffer golvet før klokka i det heile har tenkt tanken på å kima. Det er berre éin idé som gjeld: Å få stilt seg under dusjhovudet og la det kalde vatnet skylje av seg nattas transpirasjonssekret. Den kjensla, når vatnet treffer nakken og vekkjer kvar einaste celle til live, den gjer at ein tilgir heile den klisne oppvakninga.

Inne på kjøkenet steikjer eg eit speilegg og skjer opp hjertesalat, plommetomat og paprika. Ein må ha skikkeleg drivstoff, for det kviler eit tungt, kulturelt press over oss på dagar som dette.

Det ligg eit krav i dei gule strålane som treffer stovegolvet. Gå ut, seier den norske folkesjela. Produser D-vitamin. Nyt finvêret mens du kan. Ver lukkeleg! Ein kan ikkje med godt samvit sitta inne i ein sval skugge og la slik kraftig, gratis stråling gå til spille.

Så eg snører på meg skoa og går ut. Sola slår imot meg som varmebølgja frå ein open steikeomn. Nede på gangvegen møter eg ein kjenning. Han står der og ventar på at eg skal stoppe. Myser mot meg. Eg stoppar.

Han tørkar seg sakte over panna med handbaken.

«Nei, no er det nesten i drygaste laget,» seier han, og dreg inn eit drag med stilleståande, varm luft.

Eg kjem med eit meiningstungt nikk og sparkar litt i asfalten.

«Alt blir jo heilt svidd i hagane. Får ikkje sove om natta heller.»

«Heilt utmattande,» samtykkjer eg mjukt.

Vi står der i eit par minutt og ufsar oss skikkeleg. Det ligg ei djup, felles trøyst i å kunna stønna litt over at vi endeleg har fått akkurat det vêret vi har gått og drømt om i eit halvt år. Så nikkar vi til kvarandre, myser mot lyset, og traskar vidare i sola. Vi har jo trass alt ein jobb å gjera for helsa.

Den som snublar, går

Kaffikoppen varmar i neven og speilegget smiler til meg frå asjetten. Eg sit ved kjøkkenbordet og lèt morgenen varma ansiktet. Ikkje noko stress, inga klokke som tikkar meg i nakken. Bare den rolige dampen frå koppen med lukta av kaffi og ein ny dag.

På veg forbi badet kastar eg eit blikk på speilen. Eg dreg begge hendene gjennom manken. Og joda, det veks! Eg må humra litt for meg sjølv. Av det store alvoret me så ofte pakkar oss inn i, av bekymringane for alt som kanskje, muligens kan gå gale, men som nesten aldri gjere det.

Eg set frå meg koppen og  hentar nettbrettet. Det knakar kanskje ørlite grann i ei hofte, men føtene ber meg. Desse beina, som har trampa gjennom livet, i uvêr og finvêr, dei gjer jobben framleis. Den venstre har rett nok lenge hatt sine eigne planar, og snublar gjerne i ein terskel som ikkje er der.

Har du nokon gong studert ein eittåring som held på å knekke gå-koden? Å gå er i grunn ikkje noko anna enn å kasta seg kontrollert framover, og håpa at foten rekk å ta imot før tyngdekrafta vinn. Og i starten vinn tyngdekrafta kvar gong. Møtet med stovegolvet er brutalt, det smell, og tårene kjem trillande. Vi som står rundt løftar dei små opp, men vi pakkar dei ikkje inn i bobleplast. Vi set dei varsamt ned på føtene att.

Som barn fell vi for å læra oss å overvinna tyngdekrafta. Som gamle fell vi fordi naturlovene byrjar å krevja sitt. Det startar ofte i det komiske – du leitar systematisk etter mobiltelefonen, finn han til slutt på salongbordet, og smiler. Men så må ein innsjå at det ikkje berre er minnet som sviktar, men sjølve optikken. Når verda berre kjem inn gjennom eit halvt auge, er det ikkje lenger noko ein kan pussa vekk.

Og så har vi dei verkeleg brutale falla. Dei som slår lufta heilt ut av oss. Å sitja ved ei seng og sjå på at ein du var glad i, trekkjer pusten for siste gong. Å kjenna at ei hand som alltid har vore varm, gradvis slepper taket og blir kald. Då finst det ingen englar eller fiktive plaster som kjem dalande. Det er berre deg, kjensla av eit tomt univers, og den klare realiteten av at noko avsluttande har skjedd.

I barndommen fanst det eit magisk plaster for kvar minste skramme. Men apoteket har ikkje plaster for dei djupe kutta som livet påfører oss. Nokre sår må rett og slett få liggja opne. Dei svir, dei verker, og dei krev at vi berre står i det. Tilbake står arret.  Eit bevis på at du tok støyten og nekta å bli liggjande.

Den som sjølv har kjent det iskalde golvet mot kinnet, veit korleis det kjennest når andre fell. Vi treng ikkje koma med lettvinte råd. Vi kan heller vera eit stødig, varmt anker i rommet. Ikkje fordi vi kan oppheva tyngdekrafta for andre, men fordi vi sjølv har falle, reist oss att, og veit at livet framleis er verdt å leva.

Eg sit i sofaen og hugsar attende. Eitåringen som stod og ruga borte ved sofabordet. Handbaken hans var rundt bordkanten. Han slapp taket. Eit lite sekund av perfekt, dirrande fridom. Så gjer tyngdekrafta det ho alltid gjer.

Smellet mot parketten er hardt og udiskutabelt. Underleppa hans skjelv. Han ser over golvet, rett på meg.

Eg lagar ingen trøystande lydar om at det ikkje gjorde vondt, for vi veit begge to at det smalt skikkeleg. I staden møter eg blikket hans med det auget eg har til rådvelde, og nikkar berre sakte. Eit tenkt, lydlaust forlik mellom ein som akkurat har begynt å kjempa mot tyngdekrafta, og ein som har slåst mot henne i over åtti år.

Han snufsar éin gong. Så tar han tak i sofakanten, drar det eine kneet opp under seg. Han festar blikket på ei raud leike på den andre sida av rommet, klar for eit nytt forsøk.

Så lener han seg framover. Ut av balanse, inn i rørsla. Ut i livet.

Reisa er i gang.

Heimveg

Kaffien skvulpar faretrugande i pappkruset medan flyet ristar av seg dansk jord. Eit ekko av trombone og lystige pianoriff, bunde saman av Kira Martini, surrar framleis i hjernebarken. Denne faste, årlege pilegrimsferda til jazzen i Kongens by gjer eit og anna med eit aldrande hovud. Kvar er eg eigentleg på veg no? Når ein fyk over land og strand slik me har gjort dei siste månadene, byrjar det indre kompasset å fuske. Juli, ja. Då er eg vel i Danmark, i følgje kalenderen. Som dei amerikanske turistdamene med blått hår ofte slår fast over hotellfrukosten: «Oh, it's July! Then this must be Denmark!» Eg slår meg til ro med den logikken. Heimveg, altså.

Til venstre for meg sit Magnhild, mitt kjære og stødige reisefølgje, og pustar fredeleg ut etter festivaldagane. Men snur eg hovudet den andre vegen, er landskapet eit anna. Til høgre, framføre og bak meg er eg fullstendig omringa. Vi er Norwegian sitt skandinaviske alibi i ein massiv, kvinneleg flokk frå Midtens rike. Språket som kvitrar over seteradene går i frekvensar eg berre kan drøyme om å dekode.

Eg prøver å tjuvkikke på skjermen til kvinna framføre meg. Ein vil jo gjerne fange opp noko universelt. Men fingrane hennar piskar over glaset i eit tempo som trassar all friksjon. Skjermen er eit rotihop av strekar, prikkar og penselstrøk. Utanfor flyvindauget glir kvite bomullsskyer og knallblå himmel forbi, men slikt ofrar dei ikkje eit blikk. Her opererer ein tydelegvis berre med to modular: anten febrilsk sveiping på mobilskjermen, eller komatøs søvn.

Naboen min til høgre har stilt seg inn på det siste. Hovudet hennar heng tungt. Tyngdekrafta gjer jobben.

Så kjem den smilande flyverten glidande med avfallsposen. Eg lener meg fram og strekkjer meg over det høgre armlenet for å kvitte meg med pappkruset. Det er akkurat då fysikkens lover krev sin rett. Ein liten beige drope med kaffimjølk klamrar seg til kanten, slepper taket, og startar eit fritt fall. I nådelaus slow-motion spinn han i lufta, teiknar ein perfekt parabel over kneet mitt, og landar med eit lydlaust, blautt plopp midt på ermet til den tungt sovande kineserinna.

Eg frys. Så blir eg varm. Eg ser på Magnhild. Skal me slå alarm? Prikke den sovande kineserinna på skuldra, vifte med serviettar og by på ei orsaking?

Ho dreg pusten djupt inn. Ho rører litt på den eine skuldra og glir om mogleg endå djupare inn i draumeland. Ikkje ei rykning i andletet. Magnhild, eg og den kabintilsette møter blikka til kvarandre. Vi inngår ei stum, pragmatisk pakt der og då, og avbles heile redningsaksjonen. Vi lèt kvinna kvile i si salige og fullstendig kunnskapslause ro. Det er trass alt sant som dei seier: det ein ikkje veit, har ein absolutt ikkje vondt av.

Eit par timar seinare høyrer me drønnet når hjula treffer asfalten på Flesland. I det same flyet bremsar ned, skjer det noko utruleg. Eit stumt, usynleg startskot går gjennom den asiatiske delegasjonen. Mobilar forsvinn brått, søvn blir rista av, og i éin synkron, presisjonsinnøvd rørsle smett munnbinda på. Stroppane blir smekka bak øyrene, og det kvite stoffet blir drege langt og grundig oppover naseryggen, nesten heilt opp i augevippane. Her skal tydelegvis ikkje eit gram av den lumske vestlandslufta få sleppe inn i systemet.

Eg klemmer handa til Magnhild, flirer stilt for meg sjølv, og kjenner at jo – det er i grunnen ganske godt å vere heime.

Feltoppteikningar frå Kreta

Chania-bussen var stappfull, eit rullande eksperiment i korleis ein kan pressa maksimal masse inn i eit avgrensa volum. Gjennom midtgangen trampa ein røsleg kar med lærveske over skuldra og ein bunke billettar i neven. Han hadde svær nase, var konduktør, men førte seg som ein hærførar på slagmarka. Det smalt for alvor då Magnhild fann det naturleg å vippa føtene oppå setet framfor seg. Det utløyste vrede. Konduktøren lyfte haka over nasen og smelte av ei salve på beinhard gresk, som fekk henne til å skvetta til og smella skosålane i dørken. Han reiv av billettar med eit skarpt rykk, nesten som å dra eit sverd frå slira, og stira nesten til medvitsløyse på dei som somla med å finna fram småmyntane. Hadde Ares, sjølvaste krigsguden, teke på seg jobben med å halda ro og orden i kollektivtrafikken, ville han ha operert nøyaktig slik.

Inne på supermarknaden leita eg etter salta smør. Usalta smør er noko svineri som ikkje høyrer heime på noka brødskive. Borte i kassen stod ein kjekk kar, slåande lik ein ung Apollon. Då han observerte vår feilslåtte leiting langs hyllene, forlot han stasjonen sin. Han tok beina på nakken, sprang butikken rundt og dukka inn bak reolar, men kom likevel tomhendt attende. Han rista på hovudet, peika ut døra og sende oss vidare nedover gata til neste såkalla supermarknad. Vellykka. Der fann vi endeleg ei pakke salta smør i eit gøymt kjøleskap. Demeter, fruktbarheitsgudinna, kravde tydelegvis at vi måtte ut på ei lita odyssé før ho ville dela meieriets grøde med oss.

Neste stopp var hos slaktaren. Vi måtte sikra råvarer til dagens kleftiko. Bak disken stod ein kar med forkle, ein moderne Hefaistos i sitt rette element. Han kasta ikkje bort tida på å finna ledda i kjøtet, men heva i staden ei massiv øks og lét henne falla over lammelåret. Eit kontant, brutalt hogg. Beinsplintrane flaug veggimellom. Han brukte ikkje finmotorikk, men demonstrerte ei rein, kalkulert overføring av rørslemengd. Kraft x tid som vi seier i fysikken. Eit par hogg etterpå slengde han dei kløyvde kjøtstykka på vekta med eit grynt. Perfekt oppdelt, reint fysisk sett.

På tallerkenen min seinare på dagen sat eg og plukka frå kvarandre kjøt og beinsplintar. Eg starta med å dela stykket i to, så i fire. Deretter brukte eg kniven for å skilja hinnene frå det stykkevis møyre kjøtet, splitta det heile i stadig mindre bestanddelar. Demokrit ville ha nikka gjenkjennande då eg studerte bitane inngåande, fullt oppteken med å isolera det aller siste, udelelege lammekjøtatomet. Demokrit atomlæra sin store tenkar.

Sola steikte  på stranda i Kolymbari. I vasskanten låg ein kar og vippa opp og ned i bølgjene. Han brydde seg døyten om verken parasollar eller solkrem. Han berre låg der og såg korleis vassnivået steig rundt magen kvar gong han trekte pusten, og korleis han sokk litt lenger ned når han pusta ut. Han flytta på armane i systematiske rørsler for å testa væska si fortrenging. Eg venta berre på at han skulle spretta naken opp av sjøen og ropa eit rungande «Heureka!», nett slik Arkimedes gjorde då han fann oppdriftslova i badekaret.

Returen på sundag gjekk med drosje frå Agia Marina til Tavronitis. Sjåføren hadde foten limt til gasspedalen. Han snakka rasande fott på fleire språk samstundes, ropa til ein mann på gata. Ein ven, sa han. Han tasta på telefonen, og kasta stundom eit blikk i bakspegelen, alt på brøkdelen av eit sekund. Tuppen av joggeskorne flaksa over pedalane med ei fart som trassa all fornuft, han hadde køyrd taxi i Aten sa han. Den gongen før Google maps kom til menneskeheten. Han hadde kartbok i hanskerommet. Hadde drosjeløyvet hans hatt eit emblem, ville det garantert ha vore Hermes sin stav omslynga av to slangar.

Ved Gonia-klosteret i Kolumbari traff vi to tyrkerar. Kona sa ho var frå Constantinople, mannen meinte dei kom frå Istanbul. Slik blei det til at vi fire danna eit lite kor og framførte den ikkje ukjende sangen. Dei fleste besøkande var opptekne av alteret og dei eldgamle ikona. Ein fyr stod derimot for seg sjølv ute på steinhella. Han stod og sikta langs søylene. Han drog hælen gjennom støvet og rissa opp eit perfekt rektangel, før han trekte ein diagonal over med peikefingeren. Han kikka på meg, peika på katetane i støvet og nikka roleg opp mot takkonstruksjonen. Pytagoras lever i beste velgåande. Overtru fekk vera for massane; her inne var det tydelegvis streng geometri som sytte for at taket ikkje datt i hovudet på oss.

Kreta er altså ikkje berre sol og tzatziki. Det er ein stad der gudane aldri eigentleg tok pensjon, dei berre søkte seg over i andre bransjar. Ares fann seg ein trygg jobb i kollektivtrafikken. Demeter held smøret gøymt bak i kjøleskapet berre for å sjå kor langt du er villig til å gå. Hefaistos slutta med å smi lyn og tok til med lam i staden. Hermes køyrer drosje og har bytta ut gullsandalar med joggesko.

Og Pytagoras? Han er framleis på jobb, på kne i klosterstøvet, og sjekkar at vinklane stemmer.

Ein stad må jo nokon passa på at alt heng i hop.