Ambivalente tankar i romjula

Romjula er ikkje så heilag som resten av jula.  Eg har forstått det slik at nokon til og med er i arbeid desse dagane mellom jul og nyttår. Eg er ikkje det, og har heller aldri  vore det. Mitt yrke gav ikkje høve til å jobba i romjula. Eg slapp dei tingingane som mange andre må igjennom,  for å skaffa seg ein feriedag eller ein avspasseringsdag i denne veka. Å få juleferie i mitt yrke var avtalefesta.  Eg er usikker på om det var ein god avtale for meg. Kona mi, som hadde eit anna yrke, virka ofta litt oppstemt dei dagane i romjula då ho pakka matboksen og strauk på dør. Då hadde ho stått på kjøken og  kokkelert i dagavis, og syntes visst det var ålreit å få litt fri frå slikt. Forventningspresset på meg vart høgt desse dagane. Eg skulle vera både far, bestefar og kokk gjennom heile dagen.

Nå er det nye tider. Å vera kokk gjennom heile dagen er greitt nå i romjula. Kjøleskapet bugnar av pålegg på fat, ferdigkokt pinnekjøt, ribbe og juleøl. Å laga mat er eit for sterkt uttrykk å bruka på kjøkenaktiviteten. Det blir meir å setta fram godsakene som har oppstått i skapet. Lågkarbolivet har tatt juleferie og alt er enkelt.

Ute ligg snøen opp mot ein alen høg. Han reflekterer alle fargane i sollyset, og er difor skinande kvit. Men lyden absorberar han. Snøen dempar lyden, og verda blir så stille i slikt ver. Det er som om tida stoppar opp og freden trer så tydleg fram at han nesten er høyrbar. Høyrer du freden, seier eg til kona. Til og med brunsneglane har roa seg.

Eg har kokt delfiafett med solsikke- , lin- og sesamfrø i. Klumpen heng ute i forsythiabusken. Eit titals småfuglar sit takksame og hakkar i godsakene.  Det er rart korleis hugen kan endra seg med årstidene. Om sommaren kjeppjagar eg trasta som et opp rips-  og jordbæra mine. Om vinteren matar eg dei som best eg kan. Å både ha positive og negative kjensler for andre, er det som vert kalla ambivalens. Så er eg vel  ambivalent då, iallfall i høve til trasta og snøen. Han er vakker snøen,  men glattare enn såpa på badegolvet.

Slik er livet. Det har fleire sider. Ei framside,  ei bakside og ei beste side. I kveld tek eg fram bestesida mi. Då skal eg på julemiddag hos yrkesaktive vener. Ambivalensen er heilt borte. Eg gler meg.

Ein flott julekveld

Det er ennå jul, og alt for tidleg å seia vel overstått. Ein veit jo ennå ikkje for sikkert kva som kan skje.

Så langt har det meste gått etter planen, slik det skal gjera i jula. Nissen kom, ungane blei gladredde og magen vart luftig.  Gåvene var mjuke og harde, mange og spennande. Særleg høgt verdsette eg alle dei sjølvlaga tinga som kom til morfar/farfar frå barnebarna. Det var alt frå smelta stearin i ein klump til julenissar av  trolldeig, bomull og sjølvstrikk. Aldri har eg vel nokon gong hatt så mange pakkar å opna.

Ein tydleg og signifikant observasjon i år var at dei små gjevarane utstrålte vel så mykje glede når andre opna pakkane sine frå dei, som når dei opna eigne pakkar. ”Å eg glede meg til å sjå når du opnar den”, høyrde eg sagt. Då tenkte eg på Arnulf Øverland si Hustavle, redigerte ho litt i hovudet, til eg fekk denne versjonen:

Det er en lykke i livet

som ikke vendes til lede:

Det at du gleder en annen

det er den fineste glede.

Arnulf Øverland som var ateist, kommunist og riksmålsmann. Eg fraus litt på ryggen. Tenk å minnast han ein julekveld i Kvinnherad. Difor lot eg straks tankane gli over til folkehøgskulerektor Mikael Aksnes sitt kjende sitat:

Den største gleda ein kan ha, det er å gjera andre glad.

Eg var på trygg grunn igjen. Det var dette me så ofte skreiv i minnebøkene til kvarandre i oppveksten min. Så her følte eg meg på eit godt og rett spor.  Merkeleg nok slo og denne regla frå dei bøkene ned i hugen:

”Når du vert gammal og ingen vil ha deg, så sett deg på taket og la kråka få ta deg”.

Men eg lot straks dei tankane fara, og muntra meg opp med det me bruka skriva i jentene sine minnebøker

”Elsk din mann og stopp hans hoser, så skal du vandre på røde roser”.

Etter all denne poesien vart julekvelden gledeleg, fredeleg og livsbejaande. 

Ha ei fortsatt god jul!!

God Jul

Me førebur oss som du ser her, men tjuvstarting på jula er det ikkje snakk om hos oss. Me er strenge på slikt.  I alle dei åra eg kan hugsa, har me vore nøye med  det. Me blei opplærde slik på 40-50-talet. Ikkje snakk om å dela ut førjulspresangar eller å spretta juleskinka før jula var der på skikkeleg. Slik var det på Jesu tid og. Profetane hadde annonsert denne fødsel i århundrer, men dei tre vise menn delte ikkje ut gåver før tida var inne for slikt. Korkje røkelse eller myrra. Det skulle tatt seg ut!

Me starta ikkje feiringa før klokka 17 den 24. desember. Sølvgutane song jula inn på NRK då. Mor mi tende alle lys,  og far min kom inn frå eit tidleg fjøsstell. Me ungane hadde vore tvangslagde i nystappa halmsenger, for å sova i nokre timar før dette. Då skulle me  klara oss lenger utover julekvelden, sa dei vaksne. Me sovna aldri då, men skjøna jo litt etterkvart at det også var for at mor mi trengte litt tid for seg sjølv i juleførebuingane. Ikkje å undra seg over eigentleg. Det vart nok eindel tøffe tak før englane dala ned i skjul. Og når me kom ned loftstrappa med kvit skjorte,  slips og anna finstas, var juletorsken alt i gryta, appelsinene og dei heimeavla nøttene på  bordet og ingen krok var mørk.

Me førde denne tradisjonen vidare i eigen familie, når me sjølve blei vaksne og fekk ungar. Ei etablert sanning som det aldri vart stilt kritiske spørsmål ved. Ingen julemat på bordet før Sølvgutane hadde gitt løyve til det. Men akk, tida går og nye tider kjem. Når ungane våre kom seg ut i verda, fanga dei opp nye trendar. Me ante ingen ting om forfallet, før det som lyn frå himmel med eit vart gjort kjend  at fleire var fallen i synda. Det kom vedkjenningar frå fleire kanter at både pinnekjøt, ribba og sylta ikkje berre var prøvesmakt, men hadde vore på bordet fleire gonger lenge før jul. Det vart og sagt at ”alle gjorde slik”, liksom for å blidgjera oss.

Men sjølve held me stand. Noko førjulsbesøk i håp om å få prøvesmaka på godsakene,  har vore til fånyttes hos oss. Den skap- og  fryseboksansvarlege er streng. Det er vel difor at folket strøymer til i hopetal i  romjula og ved nyttår. Dei veit at på Husnes er det framleis att av julegodtene.  Hos oss varer nemleg julebaksten heilt til påskeferien, og me har ribbe med oss på hytta til påskeafta. Slik får me ei effektiv resursutnytting i både gode og vonde dagar.

Idag, vetle julafta, er eg så glad for at det berre er ein dag att til alt dette gode skjer.  Den gleda  eg kjenner ved dette,  vonar eg  fyller hugen din og kjære blogglesar. God jul til deg.

Eg har fått juleferie

I går var det avslutning før jul på den gamle arbeidsplassen min. Eg har delteke på dei fleste slike avslutningar sidan 1974. Då eg lot meg pensjonera for tre og eit halvt år sidan, var eg fast i tru og overtyding på at slikt skulle eg halda meg vekke frå deretter. Det var ein avslutta epoke i livet mitt. Eg ønskte ikkje å setja meg til framsyning ved pensjonistbordet. Dette rollebyte frå å vera yrkesaktivist til å bli  pensjonistpassivist og likevel delta på  slike seremoniar, virka kontradiktorisk og sjølvmotseiande. Kva hadde eg å avslutta nå som heile livet jo vart eit samanhengande tilvære av sommarferiar, juleferiar og påskeferiar. Då alle kalenderdagar vart raude.
Eg fekk invitasjon til deltaking i år og. Så igår møtte eg fram. Eg har jo vikariert ei veke og to kvart år sidan eg gjekk av, som det heiter. Det vart den offisielle grunngjevinga som eg nyttar om folk vil vita kvifor eg har endra haldning til det å menga meg med dei yrkesaktive.
Men eg nyttar ikkje denne forklaringa for å overtala meg sjølv. Eg finn beint fram glede i å møta tidlegare kollegaer anten dei då var vener, fiendar, meiningsfeller eller kverulantar. Eg får nyfika mi stetta på så mange slags vis. Det er greitt å halda seg oppdatert om pensjonistane sitt tilhøve til NAV og til eigen prostata. Eg syns det er spennande å observera endringar i psykososiale relasjonar, og å leita etter teikn på individuelle identitetskriser.  Åra på arbeidsplassen har visst sett spor, ikkje berre hos meg.

Ein amerikanar i garasjen

Eg har ein amerikanar i garasjen. Ikkje ein firhjuling. Dei lagar knapt nok slikt i Amerika lenger. Detroit, som eg vitja i 1969, ligg med brukken rygg. Denne  kongen i bilverda, har abdisert. Samlebandarbeidarane sit svoltne att, og Henry Ford snur seg i grava.
Min amerikanar er av eit anna slag. Fornybar, resirkulerbar og justerbar. Ei fjelledelgran. Førebels ligg ho innpakka i plastikknett og er korkje grøn eller glitrande. Fjelledelgrana har forvilla seg frå Rocky Mountain til Haugavegen. Nålene er så  blågrøne at ein skulle tru dei er smitta av kapitalistiske haldningar frå junaiten. Stamma er så tjukk at eg lurer på om treet kanskje høver betre som ved i omnen på ein dag som denne, då temperaturen ute ligg på minus 10 og vedlageret i boda forvitrar. Men det får gjera jobben som julepyntbærar og rotasjonsmidtpunkt for oss i kappgangen rundt ein einerberbusk først. "Så går vi rundt om ei fjelledelgran ..." vert det vel i år.
Juletreseljaren er ein driven kramkar. I år stod han i kuling frå aust mens temperaturen låg rundt 5 minusar. Folk bestemte seg fort for kva dei skulle ha. Ja den er perfekt , sa kona. Ho orka ikkje å dryga utvalsprosessen slik ho plar gjera når me handlar tre. Og vips så stod eg med ei fjelledelgran i neven og ei tom pengebok i baklomma. Dei har sine knep desse juletreseljarane. Men det visste eg jo. Yngste bror min lever Herrens glade dagar eit par månader rundt jul. Han er den fødte juletredyrkar og juletreseljar. Og om ikkje det er nok, har eldste sonen min også kasta seg inn i marknaden. Om det er lagnaden eller legninga som styrer dette, veit eg ikkje. Men juletida er jo Herrens glade dagar, så dette er i god kristleg tradisjon.
Onsdag skal eg ut i garasjen å skjæra vekk nettembalasjen rundt fjelledelgrana med snekkarkniven min. Eg skal kvessa øksa, finna ein 2x4'' plank å leggja som hoggeunderlag på golvet, for så å gå igang med å øksa til nedste del av stamma, slik at ho glir greit ned i juletrefoten. Så hentar eg fram Biltema-saksa, og klipper dei greinene som sit for langt ned mot golvet. Eg tek meg ein krypetur på det iskalde betonggolvet i garasjen for å sikta, og for å finna ujamne greiner som må vekk. Eg reiser meg og prøver ofte fåfengd å rista av meg barnåler og vese gras, som har sett seg fast i fleecejakka og i nakkehåra. Alt må vera skikkeleg gjort, før eg ber treet inn i stova. Eg vil ikkje risikera å bli send ut att i kulda for å gjera jobben ein gong til. Det er både pinleg og øydeleggjande for julestemninga.
Eg vonar amerikanaren er samarbeidsvillig. I prinsippet hatar eg alle juletre amerikanske som europeiske,  før dei er ferdig pynta og står inne i stova. Då syns eg det er stas. Særleg feien vert eg om eg får auge på nokre pakkar under treet. Då kjenner eg at noko er på gang.
Men to ord kvernar tydligare og kraftigare inni hovudet mitt for kvar desembermånad som kjem. Dei vil liksom ikkje sleppa taket og gi meg fred. Plastic, fantastic. Dei står flotte på Europris. Eg trur den sorten og kjem frå Amerika. Ikkje fornybare, men evigvarande. Dei kjem med påmontert fot og stjerne i toppen. Dei kan rotera og spela Christmas songs og Stars and stripes. Jammen har me mykje å takka amerikanarane for. Eg får sjå til neste år...

Observasjon og tolking rundar år

Kalenderen min syner at eg har blogga på denne sida i eit år idag. Eg er usikker på kvifor eg starta denne hobbyen. Kanskje eg sakna å bruka pc-en til noko anna enn berre å flaksa rundt på nettet. Eg hadde jo i fjor vore heiltidspensjonist i drøye to år, og trongen til å produsera eit eller anna vakna til live att. Ikkje det at eg produserte så mykje dei 33 åra eg veiva rundt kateteret, men eg hadde alltid mellom øktene hatt ei roleg stund for meg sjølv for å summera opp, og planlegga neste undervisningsdag. Førebuing, kalla me det. Eller ofte berre buing.
Det å setja seg ned med eigne tankar, la dei driva gjennom siste dagars hendingar, assosiera, setja ord på  refleksjonar og få ha hovudet mitt heilt for meg sjølv, var kanskje det eg oppsøkte når eg starta med bloggskrivinga. I tillegg ville eg gøyma meg vekk når husreigjeringa herja som verst.
Det har blitt 164 innlegg sidan eg starta. Rundt rekna er dette 164 A4 sider. I høve til Knausgård sin produksjon på 3000 sider i løpet av 2,5 år, er dette småtteri. Men Karl Ove har jo både skrivestove og blottarlyst. Hos han, berre renn det meste ut av seg sjølv. Eg må  pressa orda fram, og hjelpa meg både med nynorsk ordliste og med Wikipedia. Knausgård seier at siste åras produksjon, "Min Kamp", er livsverket hans. Han trengde å skriva dette i eit forsøk på å finna ut kva han har vore med på hittil i livet, og korleis det har bygd/øydelagd sjela hans. For eigen del har eg ikkje slike ambisjonar med skrivinga. Men ein viss terapi ligg det nok i den.
At folk les bloggen min er kjekt, men underordna. Innlegga veks fram som ein konsekvens av at eg ønskjer å halda hovudet over vatnet. Ønskjer å fordriva demensteikna. Og når eit innlegg er ferdig, får eg ein slags kjensle av at no er eg klar til å møta ein ny dag. Eg er på ein måte budd. Nett som i jobben. Når førebuinga var ferdig, møtte eg i klasserommet og såg sanninga beint inn i auget. Oppreist, stødig og glad.
Men ein seier jo at augene er det første ein blir blind på så kanskje eg såg syner, og at det heile berre var hallusinasjonar. Det gjer ingen skildnad for meg. Livsløgn er oftast eit betre fundament enn all livsens sanning.

Dette las eg i år

Eg sparar på pensjonen. Bøkene er så dyre, så det er sjeldan eg kjøper slikt. Eg melder meg inn i diverse bok- og bladklubbar, mottek dei gratiseksemplara som eg kan velgja meg ved innmeldinga, og mottek i tillegg ei velkomstgåve. Så avbestiller eg dei bøkene som er til sals for resten av abonnementsperioden. Eg må sjølvsagt passa nøye på at ikkje månadens bok hamnar i postkassa mi, men slikt er ikkje problem for ein pensjonist med god tid og mange passord bak øyra.
Velkomstgåvene utanom bøkene, er fine gåver. Berre dette året har eg motteke to sett med biffknivar, ein mp4-spelar, ein Fm-transmitter og ein handholdt gps-navigator.
Dei fleste bøkene eg les, betalar Kvinnherad kommune for. Eg reserverer dei på nettet og hentar dei på bilioteket når sms-meldinga derfrå seier at bøkene er ledige. Det har blitt til at eg brukar i aukande grad å reservera lydbøker om dei finns for det eg ønskjer å lesa. Det er jo slik at det første ein blir blind på ikkje er øyrene, men augene. Iallfall hos meg.
Historikken på biblioteksida mi," Mappa mi" som det heiter der i gården, viser at eg har jobba meg gjennom desse bøkene i år:

Roy Jacobsen:                Vidunderbarn

Karl Ove Knausgård:      Min Kamp 1

Karl Ove Knausgård:      Min Kamp 2

Karl Ove Knausgård:      Min Kamp 3

Karl Ove Knausgård:      Min Kamp 4

Karl Ove Knausgård:      Min Kamp 5

Lars Saabye Christensen: Maskeblomstfamilien

Gunnar Staalesen:          Vi skal arve vinden

Lars Saabye Cristensen: Visning

Karin Brunk Holmqvist: Potensgiverne (der eg førebels berre er klar for start)