Kva kan ein blind sjå?

Eg var 16 år då eg fekk ein spiker i venstre auge og synet forsvann. Eg har levd 56 år utan å sjå kva som skjer mellom nasen min og det venstre øyre. Har eg sakna det? Nei, fordi eg har lært meg å bruke nakkemusklane og å vri meir på hovudet enn dei fleste treng å gjera. 

 Eg blei dimma frå forsvaret alt ved sesjonen i 1961. Ikkje til å stole på om russerane kjem, meinte dei der. Han ser jo ikkje, meinte dei og. 

Eg kunne ikkje observera det eg skulle på laboratoria der stereomikroskop var essensielt. Eg sjenkte raudvinen ved sida av glaset når eg skulle traktere kvinner i godt lag. Og akevitten hadde ein tendens til å hamne på golvet, særleg utpå kvelden. Men eg klarte meg, også hos kvinnene. 

Førarkort fekk eg, etter 3 køyretimar med sjæførlærar, og ei såkalla oppkøyring i Haugesund i 1961. Og lappen kunne eg hente og bruke ein dag før eg fylde 18 år. Ikkje fordi eg såg så mykje, men det enkle trafikkbilde i gatene i sildabyen på den tida, det såg eg. 

Nå er det med stor glede eg les i Teknisk

Ukeblad at forskerar har funne ut: "Du kan se 3D med bare ett øye". Til nå har det alltid vore fåfengt for meg å sjå på slike moderne  TV og å oppsøke slike kinoar. Så eg har mykje å glede meg til framover. Ingen grenser for kva ein blind kan sjå. Eg kan bli stereoskopisk. Håpar eg kan slutte å legge flasketuten på kanten av krystallglaset når eg skal skjenke meg ein tår også, etterkvart...

 

Valdag

Valdagar er ikkje som andre dagar. Det har hengt ved meg heilt frå barnsbein av. Då foreldra mine drog til bedehuset for å stemme,

var det høgtid. Då vaska dei seg grundigare og kledde seg finare enn me elles såg dei. Me ungane fekk vite at dei skulle delta i eit val, men me fekk aldri då vite kven dei stemde på. Me syns det var rart, nesten litt mystisk. Når dei kom heimatt var det mykje snakk om kven dei hadde sett og kven dei ikkje hadde sett, men aldri noko om kva dei hadde stemt. Valet er hemmeleg, sa dei på 50-talet. 

 Eg har stemt idag. Alt i går kveld såg eg i kleskapet mitt etter høvlege klær. Valdagsklær. Å stemme er det noko høgtidleg ved. Ein skal ikkje komma slengjande i kvardagsklede, når borgarplikta kallar. Å komme inn i kulturhuset på valdagen, er ikkje som å koma til det same lokalet på eldredansen. Rett nok er festsalen like stor og like nedsliten som før, men likevel er det som eit anna lokale. Eg kan lettast samanlikna det med å koma til kyrkja i bryllup. Høgtidleg, men lett og lys stemning. Dei fleste som kjem, har alt på førehand tenkt gjennom kva dei skal stemme, nett som dei to i kyrkja oftast har klart for seg kva svar dei vil gi til presten. 

Valet er hemmeleg. Det er stemmeavlukke med føretrekksgardin. Minner meg litt om prøverommet hos "Dressmann", berre det at spegelen manglar og knagg til å henga ytterjakka på er fråverande. Fordelen er at her skal ein ikkje kle av seg, og visa fram beina opp til kneet til dei som står utanfor. Og så er det vakt, som gjer det trygt for meg å vera der inne så lenge eg vil. Eigentleg hadde eg ferdigutfylt liste med heimefrå. Men då eg kom inn i valglokale og hamna i feil kø, tenkte eg at det var like greitt å nytta desse prøveromma. Ingen treng tru at eg tek for lettvint på borgarplikta mi. Når eg først var kommen inn dit, tok eg meg litt tid til å lese eindel stemmesetlar. Eg vart forundra og nesten litt skremd over å finne at så mange av mine tidlegare elevar, nå har vakse såpass at dei fyller opp så mange plassar på så mange lister. Mens eg sto der, slo det meg at eg skulle teke med meg dei gamle karakterlistene eg har heime. Det ville vore eit framifrå grunnlag for kumulering og ekstraoppføringar. Stryking av kandidatar er diverre ikkje lov lenger. Men eg strauk likevel nokre håplause kandidatar på nokre suspekte lister, før eg gjekk. 

Treng eg å legitimera meg, spurde eg vyrdsamt når eg kom ut med to godt samanbretta stemmesetlar. Nokre flirde og lo i vallokalet. Nei me kjenner gamlelæraren, sa dei. Berre me får kryssa deg av slik du alltid gjorde på fråværslistene i starten av mattetimane, så er me nøgde, sa ein. 

Eg har stemt idag. Eg har stemt nye folk inn i eit nytt kommunestyre. Unge folk. Entusiastar. Eg vonar mine folk kjem inn. Eg ventar meg mykje av den gjengen.

 

Ein konfiskert vaksinasjon

Ikkje alle lar seg vaksinere. Nokre meiner det kan vera livsfarleg å finne på slikt. Å sprøyte halvdaude bakteriar inn i kroppen, synes dei ikkje noko særleg om.

For eigen del sluker eg rått alt som er tilgjengelig av slikt. Det være seg vaksinar mot phneumokokkar, influensa, hepatitt, difteri, stivkrampe, kikhoste og polio. Ikkje minst er eg fokusert på drikkevaksine som vernar mot kolera og diarè. Har ein blitt køyrd i ambulanse i Thailand, og innlagt på sjukehus dehydrert og i ørske der, så hoppar ein på alle moglege preventive tiltak. Ei anna side ved vaksineringa er sjølvsagt at ein og er med og vernar sine medmenneske. Ein går ikkje rundt som ei smittebombe. Til vinteren skal eg besøke fleire land i Asia. Då gjeld det å sjekke om ein treng fleire og andre vaksinasjonar, tenkjer eg. Sidan helseportalen, minhelse.no, ennå ikkje er særleg oppdatert når det gjeld mine vaksinasjonar, ringte eg difor til helsestasjonen min. Det er der eg pleier å sitte i køen for å få dei årlege vaksinasjonsinjeksjonane. Det er der vi stiller tidleg om morgenen på vaksinasjonsdagane og trekker kølapp. Det der er vi blir utskjelt av kølapp-politiet, om ein prøver seg på pittelitt sniking i køen. Eg velgjer difor telefonen, når det er eit alternativ for kontakt. Å ringe, er ein utmerka måte å drive køsniking. På dei fleste kontor vert telefonen prioritert framfor kunder som er fysisk tilstades. Vaksinasjonane eg har var tilstrekkelege, fekk eg vite.Det som undra både meg og helsesyster var likevel at vaksine mot livmorhalskreft var registrert på meg. For du er jo mann, konstaterte helsesyster. Eg vart litt usikker på om eller kva eg skulle svare på slikt. Ei feilregistrering, meinte helsesyster, og vips... så var eg ikkje lenger vaksinert mot kreft i livmorhalsen. Til vinteren skal eg såleis reise til Asia med ein vaksinasjon mindre enn det eg kunne gjort, om eg ikkje hadde tatt den telefonen. Eg kjenner på meg at eg har gjort noko dumt...

Skikkelege mannfolkhender

Eg vaks opp like etter krigen. Det var på den tida då maten var kortreist og oftast henta i åkeren like utanfor huset eg budde i. Det var på den tida då melka vart dradd or spenane til ku og geit med berre nevane, og då grisen og sauen vart slakta utanfor låven. Med andre ord det var før Alfa Laval, Kverneland og Ferguson invaderte dei norske bøndene. På midten av det forrige århundret sleit ikkje folk med musearm og mobiltommel. Dei var ukjende med fitness band og knipeball. Det hende ein fekk noko som vart kalla "grep" i handleddet. Då spende ein på seg ei brei lærreim over der og beit tenna saman. Men den beste medisinen var arbeid: Sette poteter var som ryggøvinga, spreie møkk med greip var armøvinga, hoppe i høyet var spenstøvinga, melke ku med hand var ei god førebygging av grevinneheng, og springe etter jentene var treninga for å styrka evnen til å meistre både medgang og motgang I denne tida kunne ein sjå på nevane til folk kva yrke dei hadde. Kvite, slappe hender hos dei som ikkje var kroppsarbeidarar. Dei var då ofte lærarar, legar, bankfolk eller andre i slike latmannsyrke. Kraftige hender med oljesøl på hos fabrikkarbeidarane. Denne klassen som nok var høgare verdsett av bøndene, men som og var noko suspekte avdi dei berre heva løn og henta maten sin i butikken. Og oftast stemte dei på Einar Gerhardsen og var med i fagforeiningar. Dei gjevaste menneska i Norge på den tida var i følgje det miljø eg vaks opp i, dei med kraftige hender og jord under neglene. Hender som var sprukne, tørre og harde, som aldri hadde sett arbeidshanskar eller møtt handkrem. Skikkelege mannfolkhender.

Eg svikta min stand i ung alder. Dei spirande teikn til skikkelege hender som eg hadde pådradd meg i 16-årsalderen, stagnerte. Eg hamna inn i eit av dei tidlegare omtala latmannsyrke. Men eg prøver å leva etter mottoet: arbeidshanskar er for pysar. Ein skal ha mold under negla og skit mellom tærne. I allfall om sommaren når ein går barbeint i kjøkenhagen og plantar kål. Litt respekt må ein ha for den slekta ein nedstammar frå.

"Adle ska him"

Sist eg var i Thailand traff eg eit gammalt ektepar frå Stavanger.  Dei snakka eit språk og berre det eine. Eg kallar det siddis.  Dei hadde reist verda rundt, utan å mestra noko anna.  Dei klarte seg med det. Problema, bøtene og politiforvaringane dei var utsette for grunna komunikasjonsproblem, krydra berre turane deira,  meinte dei. Fantastiske menneske.
Her eg er nå i La Zenia på Costa Orihuela er det engelsk som er talemålet. Eit område dominert av engelskmenn, skottar og ikkje minst irerar. Hyggelige menneske som alle deler den skjebnen at dei kan la skravla gå på same måte anten dei er i heimlandet eller i utlandet. Dei slepp å kople om til noko nytt spor oppe i Brocas senteret. Ofte lurer eg på om det finns fleire språkspor hos dei. Eg har til gode å høyre ein engelskmann snakke utanlandsk. Slik var det og med siddisane eg traff i HuaHin .
I morgen dreg dei engelske heim, iallfall dei med barn i skulealder, iallfall dei som ikkje tør å ta barna ulovleg ut av skulen for å la ferien få vare ei stund til. Den engelske skoleferien er slutt den 1. september. Mange spanjolar  i La Zenia synes det skal bli greitt å få ein pustepause frå dei engelske nå ei stund. La oss få kvile oss nokre veker nå før nordmennene kjem på vinteropplag, sa ein elles trivelig kelner til meg hin kvelden. Om engelskmenne er mange og krevjande på denne kyststripa,  så er dei altså ikkje aleine om å vera det.
I morgon blir det kaotisk på vegane til flyplassen. Alle ska him, som siddisen kanskje hadde sagt. Då skal alle engelske nå Ryanair. Eg skal og nå mitt fly i morgon, men eg reiser mot straumen av norske pensjonistar. Eg reiser med Norwegian til Bergen.
Eg må likevel vera budd på en travel føremiddag på N332. Min overvintrande irske ven Michael, køyrer meg og mi kjære til El Altet. Ein seinsommar er over i varmen...

Å holde hodet kaldt i varmen

For eindel år sidan i Bergen brekte ein spansk bussjåfør armen på ein bergensk bilist som viste han fingeren. Sjåføren i den spanske turbussen hadde rota det til i trafikken, og det sprakk for bergenseren. Men om det sprakk for han, eksploderte det for spanjolen. Han stoppa bussen, gjekk ut og kakka på bilvinduet til bergenseren, som opna. Folk høyrde det knakk, og dei høyrde ein del spanske gloser som ingen skjøna noko av. Bergenseren  løfte korkje arm eller viste finger etter dette.
I går var eg vitne til eit anna opptrinn i trafikken på min handletur til Consumen her i La Zenia. Ein stor trailer skulle levere varer ved lagerinngangen der. Han skulle rygge inn frå gata, men ein ulovlig parkert personbil umuliggjorde det. Den stod på skrå med fronten mot fortauet, ikkje berre på fotgjengerfeltet men og delvis framfor innkjørsel til Consumen sitt lager. Lastebilen stod ute i gata og brukte hornet i eit kvarter. Så kom omsider den spanske ungdommen som hadde feilparkert, vinka kjekt til trailersjåføren, flirde og sette seg inn i bilen.
Eg fekk den spanske bussjåføren i Bergen i tankane. Kva skjer. Blir det nye beinbrot?  Det var varmt og eg svetta. Nå svettar trailersjåføren i hodet,  tenkte eg.
Så  plutseleg ryggar han lastebilen slik at den feilparkerte personbilen blir innesperra mellom fortauet framme og lastebilen bak. Han kjem smilande ut av traileren, passerer den innesperra ungdommen med ei bunke papir under armen. Han går bort til personbilen, klappar den lystig på panseret og forsvinn inn på Consumen.
Når eg passerte staden eit kvarter seinare , var situasjonen den same. Einaste endringa eg observerte, var ein rasande ungdom som tidvis låg på hornet, og tidvis var ute å sparka i eine bakhjulet på lastebilen. Trailersjåføren var ikkje å sjå.
Dei spanske sjåførane har kvar sine måtar å løyse trafikale konflikter på, var min enkle konklusjon.
Nokre brukar hodet, mens andre nyttar dei kroppsdelane som framleis virkar hos dei i varmen.

Middelhavet. Eit farleg hav.

I I romjula 1908 utløyste eit undersjøisk  jordskjelv ein tsunami som drepte rundt 2000 mennesker på Sicilia.  Fleire byar vart jamna med jorda, og påfølgjande brannar dreiv huslause menneske på flukt.
For 3500 år siden var katastrofen ennå større på Santorini, da ei flodbølgje utslette ein heil sivilisasjon. Den minoiske sivilisasjonen.
Det bur millionar av folk langs Middelhavet idag, og  vulkanane og jordskjelva slumrar framleis nedi djupet.  Den afrikanske plata og den euroasiatiske plata ligg og stangar mot kvarandre.  Stundom ristar og dirrer det her i Orihuela Costa, og vi skremmer kvarandre opp på facebookfora, og spør om andre har merka noko. Og det er det ofte mange som har.
Så spørsmålet er vel ikkje om det kan komma ein ny tsunami, men når og kor han kjem ifølgje  Matthew Blackett, senior lektor i fysisk geografi ved Universitetet i Coventry. (Publisert på:  http://theconversation.com/are-we-prepared-for-the-next-big-mediterranean-tsunami-46760).
Så Middelhavet er eit skummelt hav. Det er ikkje berre det havet mange fryktar skal vera den vegen Afrikafolk og Midtøstenmenneska skal strøyme innover vårt kjære Europa og utslette kulturen vår (http://jyllands-posten.dk/debat/kronik/ECE7955069/Vor-tids-folkevandring/). Det er og det havet som kan komme til å utslette heile eller deler av middelhavsivilisasjonen.
Vi lever farleg.  Om vi tek dette på alvor, er det berre ein ting å gjere: Pakke kofferten og reise nordover. Eg pakkar i morgen. Eg vil heim til gamlelandet, til dei gamle fjell i syningom....