Avløysaren 3

Papegøyar er underlege dyr. Med sitt krumme nebb og sine framover- og bakovertær, er dei istand til å klatra både vassrett og loddret. Med hovudet opp og med hovudet ned. I roleg passiar under burtaket, eller i rasande tempo langs burveggen.
Som avløysar har eg fått ansvaret for Cato, oppkalt etter Cato Zahl Pedersen. Eg er usikker på kva suksesskriterier som er lagt til grunn for dette navnevalet, men fuglen sjølv er nøgd med det navnet.
Ein skal vera varsam i omgangen med Cato. Han er lunefull. Best som han er i strålande humør, seier hallo og spør om eg "holde koken", så kan han i neste augneblink bita av meg fingeren om eg byr han den. Difor held eg fingrane frå fatet, fuglefatet.
Han snakkar Karmøydialekt. Det har han lagt seg til ved å tjuvlytta til eigarane sin konversasjon på både gode og vonde dagar. Ved å opphalda meg her i huset i ei veke, får eg såleis eit godt bilete av korleis komunikasjonen mellom familiemedlemmene plar å føregå.
Etter eit par dagar har han taket på ringelyden på mobilen min. Ikkje berre det at han lagar ringelyden, men han "tek" samtalen og. "Hallo", seier han då. "Jada, jada", seier han. "Hadet". Og det lenge før eg har funne ut kor telefonen min ligg hen.
Cato må ha stell. Det er ei utfordring. Lama og sauer er som lam, i forhold til det å nærma seg Cato. Å opna buret hans er ei nervepåkjenning. Han sit klar og vaktar over sin arena. Likar å få mat, men vil ikkje at eg skal tru at eg "er noko".  "Værsegod", seier eg når skåla hans er fylt opp med Catomat. Han høyrer ikkje på det øyra. Iallfall svarar han meg ikkje. Har dei ikkje lært han å takka, mon tru?
Men om kvelden er han grei. Når klokka dreg seg mot sporten i Dagsrevyen, spør han: "Ska me legga oss"? Det har han nok etter husbonden. Eg veit at han og hatar sport. Eg finn fram det store pleidet som han ønskjer å ha over buret når det kveldar. Då sovnar han inn, og er roleg fram til frukosten. Om eg då ikkje er rask nok til å fjerna pleidet, masar han: "hallo, hallo". "velkommen".
Greitt på sin måte å vera avløysar for dyr som veit kva dei vil. Å stella lama krev meir mental kapasitet. Eg må hugsa på tinga sjølv der. Må setja mobilen min på ringing for ikkje å forsømma meg då. Det er ikkje slik med Cato. Han gir beskjed. Har er tydeleg og presis. Han finn seg ikkje i noko slendrian. Eg kan lika slike vesen...
KLIKK; KLIKK HER

Avløysaren 2

Sauer er ålreite dyr, sa Liv Finstad i 1983. (berre sjå her). Eg seier meg samd med Liv i det. Iallfall i november månad, når graset framleis er like grønt på heimebeitet, som det er på andre sida av gjerdet. Då held dei seg på rett side, og gjer livet greitt for ein avløysar.

Eg tok ein runde på beite for å telja dei idag. Men då dei såg meg, bad dei meg om å halda avstand og passa mine eigne saker. Dei kjende ikkje denne typen som bræka mot dei med ein alt for avslipen haugalanddialekt. Dei sprang og gøymde seg mellom bakkar og berg ut med havet her på Vest-Karmøy. Greit nok for meg at dei vil klara seg sjølv. Eg kan telja sauer seinare i kveld. I senga.

Om vinteren er det meir arbeidskrevjande å passa sauene. Då skal dei matast. Store siloballar skal køyrast ut på marka, og før ein har fått skore vekk plasten, står dei og hoppar og gjer seg til oppå ballane. Slik hadde eg det ein gong før i mi avløysartid her på bruket. Andre hoppa over gjerdet, som i teorien skulle vera umogleg, for å finna betre gras på andre sida. Slikt er enerverande for  ein gjetar, som er aldri så lite opp i åra. 

Å springa etter sauer var noko er var ein hylar til for 55 år sidan. Då sende far min meg langt opp i utemarka for å sanka flokken saman kvar kveld. Då skulle dei sova inne. Det var tida før gjerarhunden kom til gards. Kva skulle far min med slikt. Han hadde jo 4 søner. Å springa etter sauene då, var greitt nok. Men å telja dei var like håplaust som nå. Å koma heim med ein sau for lite, var mest som blasfemi å rekna. Og då kunne det bli lang dags ferd mot natt.

Men ein lærer så lenge ein lever. Bonden på gården her, som no er min ferierande son, har lært meg eit triks. Ei skranglande bøtte akkompagnert av brækelydliknande karmøymål skal gjera jobben, seier han.

Det skal eg øva meg på i kveld. Så kanskje er får talt dei før eg sovnar.

Avløysaren 1

Ei veke skal eg vera her. Dei kallar det avløysar, bøndene. Det er ei ordning som er komen i stand m.a. fordi det skal vera mogleg for bønder å få ferie og fritid. Det er dyra som treng stell og pass.
Eg starta med lamaflokken idag. Var ein snartur bortom dei frittgåande dyra, presenterte meg og prata litt drit med dei. Så var det å leia ut den stakkaren som flokken, særleg gamlefar, ikkje vil akseptera. Han står i tjor på dagtid, og i fjosen på nattestid. Difor må eg geleida han til og frå beitet. Han er grei. Kjenner meg sikkert att frå sommaren 2009, då han var såkalla alelama. Mora døydde og han måtte matast av folk. Så mens gardsfolket var i Dublin og leska seg med Guinnes, leska eg lamafolen med utblanda melkepulver. Han var ikkje overmåte begeistra for dette innsteppet mitt, og bestemte seg for å slutta med tåteflaska i løpet av den sommarveka.Nå skal eg leia han ut på beite kvar morgon, og innatt om kvelden. Vonar han syns det er greitt, og ikkje bestemmer seg for å slutta med grasetinga denne haustveka. Han trivdes iallfall i dag. Berre klikk her og få verifisert det

Det eg ikkje syns noko om, er at gamle lamafar, herskaren i flokken, står på beitehaugen og strekkjer lang hals mot den tjorde unglamaen. Han vil nok over gjerdet å pryla ungdomen slik at han skjønar kor landet ligg. Hoppar den karen over gjerdet, er eg fortapt. Eg kan verken kappspringa eller kappspytta med den kroppen.

Statistikk med Bob Dylan

Når ein er blitt 67 år, har ein "slikt" å ta seg til. Eg har moroa meg med å laga grafar ut frå det materialet som er sett opp i dei tre føregåande innlegga. Mens eg gjorde dette, var det ei strofe som kontinuerlig rulla rundt i hjerneviklingane mine. Og ikkje berre der. Dei fann vegen fram til munnhola og nynna seg fram gjennom nasen under heile matematikk økta.
 Garafane for dei tre åra som bursdagsjubilantane denne veka var fødde i, blei slik:

Strofa som rulla var av Bob Dylan. Sanneleg har han rett, tenkjer eg: " ... the times they are a-changin' "

Dette sa han om saka:

Come gather ’round people

Wherever you roam

And admit that the waters

Around you have grown

And accept it that soon

You’ll be drenched to the bone

If your time to you is worth savin’

Then you better start swimmin’ or you’ll sink like a stone

For the times they are a-changin’

Kunne Bob Dylan statistikk skal tru? 

Iallefall, flott sak. Høyr den 65 år gamle gruvearbeidarsonen, Bryan Ferry si tolking. Eg syns den er outstanding.  Klikk berre her

Flottaste bursdagsbarnet denne veka

Dette seier Statistisk Sentralbyrå om året 2001:

  Folketalet i Norge er 4 503 436.

  56 696 barn blir fødd.

  0,4 prosent av nyfødde døyr før dei fyller eit år.

  Ein nyfød gut kan venta å bli 76 år, ei nyfødd jente 82 år.

  Dei mest populære namna på nyfødte er Julie, Sara, Ida og Emilie for jenter        og Markus, Kristian, Martin og Andreas for gutar

  Det er 22 967 par som gifter seg og 10 308 som skiljer seg.

  Gjennomsnittleg alder ved første giftemål er 29,3 år for kvinner og 32 år for menn.

  Det er i underkant av 76 670studentar ved norske universiteter og høgskolar.

  Det er 469 personbilar per 1000 innbygjarar.

  Eit kilo kjøtdeig kostar  76,85 kroner. I dette året var Emilie eit av dei mest populære namna å bruka på jenter. Vår Emilie blei då også ei svært populær jente, mykje etterspurd som vennine og som gjest på overnattingsbesøk rundt omkring. Ho vart fødd på Husnes ikkje lenge etter at foreldra kom hit frå Bergen. Sameleis som bror hennar, var ho nok også med på flyttelasset, om enn i ein litt anna innpakking. Ho slapp å sitta i barnestol i bilen under flyttinga. Emilie er eit litterært vesen. Ho kosar seg med boklege syslar og er så skuleflink at ein pensjonert pedagog som morfar, vert stolt og rørd. Rundt bursdag- og juletider produserer ho ønskjelister over fleire A4-sider, med alskens ønskjer frå strikkarmbånd til PC.  Hennar store problem, syns eg då - men ikkje ho, er evna til å retningsorientera seg utandørs. Ho slit med å finna fram, men lar seg ikkje plaga av det, trur eg. Men eg syns ho burde hatt navigator på ønskelista. Om ho skal følgja statistikken for det som var vanleg i hennar fødeår, så giftar ho seg om 20 år. Eg har ikkje høyrd om planane ennå for dette bryllupet, men så trur eg ikkje at ho er så oppteken verken av planlegging eller av giftarmål. Førebels lever ho sin lykkelege barndom, i sterk konkurranse om merksemda blandt 3 andre sysken. I 2001 blei det etter kva eg veit, fødd 3 prinsesser. Det var: Elisabeth, prinsesse av Belgia Aiko, prinsesse av Japan og Emilie, prinsesse av Røsslandslia. For at du er ei prinsesse kan alle sjå som klikkar her Gratulerer masse med torsdagen Emilie. Det er din dag, og me er så glad i å dela den med deg.

Førtitalisten: Nå med honnørbillett

Dette seier Statistisk Sentralbyrå om året 1943:

  Folketalet i Norge er 3 013 735.

  57 281 barn blir fødd.

  3,5 prosent av nyfødde døyr før dei fyller eit år.

  Ein nyfød gut kan venta å bli 64 år, ei nyfødd jente 69 år.

  Dei mest populære namna på nyfødte er Anne, Inger og Kari og Bjørg for jenter og Jan, Per, Kjell, Bjørn og Arne for gutar.

  Det er 24 021 par som gifter seg og 1 303 som skiljer seg.

  Gjennomsnittleg alder ved første giftemål er 26,4 år for kvinner og 29,1 år for menn.

  Det er i underkant av 5 900 studentar ved norske universiteter og høgskolar.

  Det er 16 personbilar per 1000 innbygjarar.

  Eit kilo kjøtdeig kostar 3,44 kroner. Oppstarten til den i år 67-år gamle mannen, var mot alle odds.  Det vrimla av nyfødde på den tida. Fødselstalet var nesten like høgt som det er idag, og idag er det jo kollosalt mange fleire som kan legga seg saman og ha seg. Men slik er det jo med den prevensjonen, eller er det inferniliteten som grip om seg? Sekstisjuåringen har forlengst overskride den forventa levealderen som den gongen var stipulert til 64 år. Det er nok avdi han har levd eit sunt liv, med mykje mosjon og tidleg giftarmål. Sjansen for å bli køyrd til skulen, var liten. Biltalet var lågt og skulevegen var lang. Såleis bygde han seg opp krefter ved å måtte grava seg gjennom snøfenner og torvmyrar for å rekka fram til første timen. 67-åringen ville ikkje gå glitt av ein einaste annankvardag skuledag. Han ville bli ein av dei få utvalde som imatrikulerte seg. Når det skjedde i 1963 var han ein av 14800 andre det året. Kjøtdeigprisen på kr 3,44 vert ca kr 65 omrekna til vår tid. Dette er rimlegare enn kjøtdeigprisen er idag (rundt 75 kr). Ja om ein ikkje kjøper den som er innsprøyta med vatn og fosfat då. Til tross for denne relativt låge prisen i 1943, kan eg likevel ikkje hugsa at kjøtdeig vart servert i utrengsmål. Det gjekk mykje på vassgraut, brød og poteter. Sukker og sirup. Ingen lågkarbo-kost nei.          Andre kjekke folk i tillegg til meg som vart fødde i 1943 er:           Svanhild, Torkjell Berulfsen,"Cowboy-Laila", Einar Førde,Robert De Niro, Trygve Hegnar, Mick Jagger, Eva Joly, Janis Joplin, Vibeke Sæther, Bjørn Wirkola           På desse 67 åra har hjarta mitt slått ca 2466 millionar slag og pumpa rundt 176162 tusen liter blod. Eg har pusta inn ca 211395 tusen liter luft og negla mine har vekse rundt 524 cm. Dessutan har kroppen kvitta seg med 61200 liter væske. Før prostata operasjonen kjendes det ut som eg kvitta meg med så mykje kvar dag. Ikkje rart at det røyner på.      Men ein positiv ting ser eg nett nå i det å vera fødd onsdag i veke 44 i 1943: Å bløffa seg til honnørbillet på buss, båt og bane, er ikkje lenger noko tema.

Sekstitalisten.

Dette seier Statistisk Sentralbyrå (ssb) om året 1967:

  Folketalet i Norge er 3 768 298.

  66 779 barn blir fødd.

  1,5 prosent av nyfødde døyr før dei fyller eit år.

  Ein nyfødd gut kan venta å bli 71 år, ei nyfødd jente 77 år.

  Dei mest populære namna på nyfødte er Anne, Hilde, Nina og Kristin for jenter og Jan, Bjørn,  Geir og Per for gutar.

  Det er 29 154 par som gifter seg og 2 876 som skiljer seg.

  Gjennomsnittleg alder ved første giftemål er 22,9 år for kvinner og 24,9 år for menn.

  Det er 134 personbilar per 1000 innbygjarar.

  Eit kilo kjøtdeig kostar 15,93 kroner. Sonen min som fyller 43 år i veke 44, hadde i følgje ssb eit betre land å skrika seg inn i enn eg sjølv hadde. Det går fram av innlegget som kjem i morgon.  Oljealderen låg i startblokka, sjølv om første borebrønn på norsk sokkel i 1966 ikkje gav positive funn. Det tok seg opp etter kvart. Slik var det og med 43-åringen. Han hadde ein trang fødsel, og utsiktene var dystre dei første levedagane. Rett frå mors skjød til Barneklinikken på Haukeland sjukehus gjekk turen. Eit "Rh minus barn" med antistoffproblem. Slikt var trasige greier å takla i 1967. Det var å tappa ut blod og å fylla på med nytt. Bilirubinverdiane måtte haldast i sjakk. Guten stod det over, og blei såleis ein av dei 98,5% som ikkje døydde det fyrste leveåret i 1967. Det var den første av alle dei gledene denne karen gav oss. Han gav oss mykje av slikt i åra som kom.  Det olja blei for Norge, det blei guten for oss. Me blei glade og me blei rike. Han fylte hovudet mitt med positive tankar, og auka innskotet i den mentale banken min. Det gjer han framleis, særleg når han dukkar opp med familien sin og ofte og med ei raudvin i ermet. Det var 134 personbilar per 1000 innbygjarar i 1967. Idag er dette talet auka til 541. Det skuldast ikkje sonen min. Han var ein sinke når det gjaldt å skaffa seg sertifikat, og bil disponerte han ikkje før rundt tusenårsskifte. Rett nok hadde han køyrd MC i nokre år før han kjøpte seg denne svarte Golfen. Den slit han med ennå. Om vinteren må han tidvis setja ein vifteomn under panseret for å tina isen som legg seg i oljekanalar og hindrar motoren i å starta. Men han er ein tolmodig mann. Han bannar ikkje den karen.   Guten gifta seg i høg alder. Han fekk seg Golf før han fekk seg kone. Akkurat korleis det gjekk føre seg er eg usikker på. Kanskje det var kona som fekk seg han. Iallfall fekk ho seg ein gastroseksuell mann som grislar på kjøken både med og utan treningsdrakt. Og  eg trur det blei bra for dei begge.  Også andre flotte folk blei fødde i 1967, t.d.: Simen Agdestein, Jon Almaas, Pamela Anderson, Bjørn Dæhlie, Jan Åge Fjørtoft, Paul Gascoigne, Faith Hill, Nicole Kidman, Matt LeBlanc og Julia Roberts. Men ingen på lista kjem opp mot Roar. Iallfall ikkje for meg. Gratulerer med tirsdagen!