God Jul til allverden

Når nettene blir lange, vert det lite att av dagen.  Når kulda set inn, minkar sannsynet for å kjenna att folk. Dei som vågar seg ut i den låge sola, har vore i kleskapet først. Dei dreg på seg lag på lag , og er ikkje til å kjenne att når dei kjem utanfor døra.  Alle vaggar avgarde som  var dei Neil Armstrong på månen. Vil ein vere på den sikre sida, er det best å helse på alle. Då slepp ein å bli oppfatta som overlegen og arrogant. Nett som den gamle Overlegen ved ein herverande psykiatrisk  institusjon gjorde, då han som vanleg  gjekk fremst i 17. maitoget på midten av forrige århundre. ”Kven er denne karen som går og helsar i hytt og ver”, spurde nokre. ”Det må vera ein pasient”, meinte andre. Men dei som sa slikt var tilreisande, og hadde lite innsyn i maktstrukturane på staden. Lokalfolket  kjende sjølvsagt alle han som sat høgast på pyramiden,  og var stolte av å bli helsa på av han.

Eg er nett heimkomen frå Puerto Rico. Der var lyset klarare og vinden mildare. Der var det enklare å fokusera  menneskekroppane  på netthinna mi. Dei brukte lite klær i Puerto Rico. Dei var varme, sa dei. At magane hang og pattene  slang, var greitt. Det er det som er under panseret som tel, var det og nokon som ymta om. Vanskeleg kunne det vere å kjenna folk att når dei visualiserte så mykje av  lekamen sin. Men i Puetro Rico helsar folk på kvarandre uansett. Ikkje når ein går mellom solsengene på stranda heldigvis, men oftast  elles. Særleg når ein kryssar det eg oppfattar  som ”helsegrensa”, som kan samanliknast med  ”tregrensa”  her til lands. Når ein trør i  trimskoa og svetten renn i stride straumar saman med sololja ned i augene, då helsar  folk. Kva ein ser er eg usikker på, men  alle helsar og helst  norsk.  Anten ein  er  ved ”Våres” plass eller ved ”Øyvinds” plass, er det nett som å treffe folk på Kaldestadåsen. Dei helsar og pratar som om dei kjenner deg.  Då gjeld det å gjera gode miner til den slags spel. Sure vestlendingar i kanariske høgfjell, er om mogleg verre enn  arrgogante svenskar  på luksushotellet  El Greco i Puerto Rico.

Apropos  svenskar:  ”På  aftonen når jag kom ner till staden ...”,  sa Fridjof då han var i Arkadien. Slik er det  i Puerto Rico også.  Der helsar alle på alle på promenaden, på baren og ikkje minst på dansegolva.  Men då er jo sentralnervesystema  stimulerte  og  sjølvbileta blankpolerte.

Det er 15 dagar att til jul. Me er komne til den tida då gode helsingar og lukkeynskjer  står i fokus. Det er helsingar som går vidare enn til hei og hallo. God Jul og Godt nyttår, skriv mange. Dei skriv det på kort som stundom er måla med munnen av folk utan armar, kort dei har fått i postkassen og presumtivt  betalt for , om ikkje dyrt, så iallfall rettferdigt.  Andre skriv lange avhandlingar om kva dei har gjort sidan sist dei lot høyre frå seg. Dei er ofte masseproduserte og hamnar i postkassa til nære og fjerne bekjente. Atter andre sender ut E-postar, facebook innlegg, twitrar eller berre skriv ein blogg, som er åpen for all verda. Ei global julehelsing, som skal nå ”alle”.  Tanken er god, men eigentleg er det latmannsverk det der med blogging.

Men ”hvor om allting er”, God Jul til allverden, og særleg til deg frå meg også iår.

Arrivederci Pisa

Eg sit på flyet frå Pisa til Haugesund. Det er ein Ryanair maskin der servitrisene svettar, og kapteinen snøvlar på eit slags engelsk. Eg reknar med at dei alle er hyrde inn frå eit eller anna skatteparadis, der løna er låg og kviletida kort. Men det er slik Norwegian også gjer det nå for tida, iallfall til så lenge.

Hotellbussen tok meg til flyplassen. Den turen tok 7 min og kosta 3 euro. "Hent meg presis kl 08.30," sa eg til min ven i resepsjonen. Og han gjorde det, på slaget. "Ingen slinger i valsen her", sa eg. "Nei det er dei sør i landet som driv med slikt", sa han.

Å vera i Pisa ei veke, kan vera lenge nok. Men sjølv om turen vår varde ei veke, var vi ikkje der så lenge. Hotellet vårt, som låg like ved busstasjon og jernbane, gav oss greitt høve for utflukter. Vi var i Firenze, Lucca, Livorno og Marina di Pisa. Turen me hadde planlagd til cinque terre byane, måtte utgå. Der gjekk det ras dagen før vi skulle dit, med store skader både på naturen og på turistar. Ille på alle måtar.

Toppen av opplevingar vart sjølvsagt Firenze. Vakrare by med fleire kunstskattar, skal ein leita lenge etter. Kanskje den største konsentrasjonen av kunst i Italia, ja kanskje i heile verda, ymta dei om der. Og så fekk eg treffa Galileo Galilei. Han var jo fødd i Pisa men døde i Firenze, fortalde han. Sjølv om dette ikkje var mitt første møte med den karen, han har stadig dukka opp i mi fysikkverd, så vart dette stas. Dei som følgjer meg på facebook, veit det.

Lucca var og ein vakker by. Og fredleg på alle måtar. Den 4 km lange bymuren, var ein rekreasjonsplass for både gammal og ung. På denne muren kunne ein sykla, jogga, gå,, bøya, tøya og drikka raudvin i graset. Eg gjorde litt av kvart der. Bussturen dit frå Pisa, gjennom det Toscanske landskapet og togturen attende, var og ei fin oppleving.

Livorno er kystbyen der mange cruiseskip med turistar kjem innom. Der vert turistane stabla i bussar og køyrde til Det skeive tårnet i Pisa. Mirakelplassen, som dei kallar det på turistskilta. Der tek dei bilete av tårnet, og vert frakta raskt attende til skipet. Dei trur dei har sett Pisa. Det har dei ikkje. Dei ha berre sett eit skeivt tårn som blei slik fordi grunnen gav etter eingong, og så har dei sett ein drøsss med turistar. Men Pisa er mykje meir enn det. Pisa er smale gater i Universitet området, der markeder dukkar opp, vinbarar og sjapper med smakande italiensk mat kjem på plass, og spontane gateartistar fangar blikket. Universitetet i Pisa er blandt dei eldste i Italia, og har ein bygningsmasse som minner meg om Universitetet i Bergen på 60-talet. Ingen store prangande bygningar, men mange små villaer og andre krypinn. Eg var nær ved å rekka ei gjesteførelesning i matematikk der førelesaren kom frå Michigan State University. Ved det universitetet jobba eg jo ein god del rundt 1970. Men akk. Alle desse vakre studinene eg såg på brua over elva, gjorde at eg kom 30 min for seint. Men ein kan jo ikkje få både i pose og sekk.

Som sagt, eg sit på Ryanair. Blæra er full og fasten seatbelt skiltet lyser. Kapteinen har fyrste retten til å gå på do. Skulle berre mangle. Men nå er han jo ferdig. Står og flørtar med jentene sine.

Fasten seatbeltskiltet lyser framleis. Det skal seljast skrapelodd. Då må alle vera på plass i setene sine. 1 million euro er gevinsten. Eg viftar dei vekk, nett som eg gjorde med paraplyseljarane i Pisa. Eg veit at sjansen for gevinst er svimlande mykje mindre enn det å få  regn i Pisa er. Eg skal heim og undervisa i sannsynrekning på KVV nå. Så eg veit eg har rett.

Men kva er sjansen for å få tømd blæra på sømleg vis før landing skal tru. Det er eg meir usikker på.

Hårde tider har vi døyet

Sommaren er den tida på året då eg held meg i ro. Eg har notert i huskeboka mi at i skuleferien skal ingen utanlandsturar tingast. Denne abnorme ideen skuldast ei oppfatning av at: om sommaren er det betre i Norge enn i alle andre land.  Eg har delt ein slags "Johan Borgen oppfatning" av Den norske sommeren. I tillegg har eg tenkt at flysetene bør vera tilgjengelege for den ferierande delen av våre yrkesaktive innbygjarar på denne årstida.
Difor er det at eg har slite meg gjennom dei siste månadene på jakt etter dette solbilete som unntaksvis er å finna på yr.no, storm.no, nrk, tv2 og alle andre stader, unntatt på himmelen over meg. Eg har investert i partytelt og markiser, ikkje for å skugga for sola, men for å stundom kunna sitje ute utan regnkler. La gå at eg har brukt fleece og infraraud terrasseomn, lange unikkar og pledd. Sommaren er jo ei tid for å vera ute. Det fekk eg inn både med mors- og kumelka.
Nå er eg  glad for at denne sommaren går mot slutten. Sjølv me ei aning varme nokre dagar heil på tampen, har han metorologisk sett vore ein trulaus ven i år. Nå gler eg meg til hausten. Då skal pensjonistane igjen fylla flyseta og ribba apotekhyllene for solkrem, idoform og imodium før avreise. Nokon svergar til ei Gamel Dansk i sekken, andre til eit par Fernet Branca. Folk er så ulike, men alle er vi glade for at desse hårde tidene nå er over.

Koffor det

"Koffor e din Ipad mindre enn min farfar?".  "Det er fordi min pad ikkje er Ipad", svarer eg. "Koffor det"?, spør Kristina. "Min pad er ein 7' android", prøver eg meg. "Koffor det da?", seier ho. "Fordi eg ikkje var så begeistra for Steve Jobs", seier eg. "Ok", seier ho.
Den takla eg greitt, tenkjer eg. "Koffor har farmor Ipad då?", spør ho overrumplande.
"Fordi ho elska Steve Jobs", seier eg. "Elska ikkje farmor deg da?", spør Kristina. Nå begynnar eg å svette. Eg har køyrd meg fast, og sit i gjørme til langt over akslingane. Skal eg ut herfrå, blir det berre å stå å spinna.
Men Kristina er attende til spelet på Ipaden sin. Ho er nøgd med slik samtalen gjekk, og har avslutta den.
Vår yngste sonedotter frå Stange har altså vore på aleineferie hos oss i ei dryg veke. Ei fantastisk oppleving, der eg heile tida må vera mentalt budd på å parere dei største og dei minste spørsmål på strak arm. Ingen førebuingstid, ingen pardong om ein prøver å gi svar som ikkje held for ein 6 åring si kritisk, vurderande innstilling.
Ungar skal ein ta på alvor. Dei er så ærlige, og har så høg kompetanse om eigen verklighet. Ved å lytta oppmerksomt bidreg me vaksne til å auka sjølvkjensla hos dei små, og kanskje også til å auke eiga innsikt. For meg er det viktig å avsanna myter som vaksne pleier å planta i skjøre barnesinn.

Ein kveld framføre barnetv-skjermen, sa Kristina: "Eg må ikkje sitta så nær Tv-skjermen, for då kan eg få firkanta auger", sant farfar. Ho vil utprøve ærligheten min, tenkjer eg. "Nei", seier eg, "det er berre noko dei vaksne seier til barna sine. Det er berre tull". Kristina ser skeptisk på meg. "Jo, det har mamma sagt til meg, og då er det sant". Ho har plassert meg i eit moralsk dilemma. Eg kan halde fast på at mange vaksne snakkar tull, eller styrkje barnet si oppfatning av mor si som den sanne og trygge forankringa i livet. Mens eg framleis funderer på korleis eg skal komme ut av denne gjørma, tek Kristina ordet igjen. Idet ho riksar på dei 4 lause melketennene sine, seier ho: "Tannfeen vil eg iallfall tru på, for den har pappa og fortald om". Ho riksar intenst på den lausaste tanna og flirer. Men bak fliren anar eg ei jente som har ein realistisk men kanskje og noko pragmatisk haldning til dei vaksne si verd. Ei som shoppar det beste frå to verdenar, sin eigen og dei vaksne sin.
Og så elskar ho Steve Jobs sin verden og.

Agurktid

Å kalla nåtida i heimen for agurktid, vert feil. Det er ikkje agurk som pregar kvardagen her, iallfall ikkje ennå. Nå er det jordbær og brunsnegel, brunsnegel og jordbær som står på menyen. Einskilde i familien brukar mykje tid på begge delar. Dagen er ikkje den same utan denne ekstra ryggtrimmen, skjønar eg.
Men kombinasjonen agurk og brunsnegel er ikkje god. Særleg når agurkene er små og veike, vert det ein ulike kamp. Agurkplanta har lite å stilla opp med når denne mordarsnegel bit frå seg. Såleis mista eg det meste av  agurkplantene mine like etter fødselen i mai. Det vart ein tidleg krybbedød for dei.
Noko måtte gjerast. Etter over 30 år med mellom anna agurkdyrking i drivhuset, ville eg ikkje gi meg lett. Eg ville stå opp og kjempa for agurkene mine. Mange åtgjerder vart vurdert, alt frå overnatting i drivhuset for å yta heilkontinuerlig vern og omsorg, til å byggja sneglesikker vogge til dei unge hjelpelause. For det er i oppveksten dei  er mest utsatt for farer.

Løysinga vart ei slags vogge. Eg kappa høvleg stykke av eit vatnrennerøyr og la to strimler med silicon i eine enden. Desse dynka eg då med vanleg koksalt slik at når siliconen var stivna dagen etterpå, sat der to sjosalte ringar øvst på røyrenden. Så planta eg nye babyagurker og tredde ringane over plantene og godt ned i jorda.
Snegelen hatar meg for dette trikset. Han kan ikkje fordra salt,  og eg har fått ein uven for livet. Men agurkene jublar og stekkjer seg i glede utan ei skråme korkje på kropp eller sjel.
Så nå ser eg fram til ei frodig agurktid...

CHIKKELAKKE,CHIKKELAKKE!!

Eg hadde tinga vekking klokka 04.30 den 17. mai 1962. Me skulle ut å vekke gymnaslærarane på Haugesund Kommunale Høgre Almennskole. Eg var russ.
Det piska regn på ruta då eg stod opp. Hadde eg ikkje hatt avtale med far min om å låna Folkevognkassen til byen, trur eg turen hadde gått attende til senga. Men eg kom meg ut, og starta på innsamlingsturen rundt i byen. Det var plass til mange i Folkevognbussen. Ein heil gjeng vart samla opp frå eit telt oppslått på gymnasplenen. Dei hadde overnatta der, og var blaute i klærne og fuktige i hovudet. 
Laurdag den 2. juni 2012 traff eg gjengen igjen. 25 år etter 25års jubileet, vart det eit rendezvous som også blei ein test på reduksjonen av mine kognitive funksjonar. "Eg er Jon," sa ein tilårskommen gubbe som eg kunne sverga på aldri å ha sett før. "Javel, Gunnar her," sa eg. Men så lett slapp eg ikkje unna. Fyren ville vita om eg hugsa han, og kva etternamnet hans var. For i 1962 kalla vi alle kvarandre berre med etternamn. Eg skjøna snart at skulle eg komme ut av dette med litt ære i behald, måtte eg skaffa meg den same jukselappen som alle andre bar på i smug. Ei klasseliste frå gamle dagar.
Russestyret hadde hatt fleire møte, og opplegget var strålande. Klokka 12 på Bakarøynå med omvisning og sildabord hos Kyvik. Eg lurte fram ein boks Hansa, sidan opplegget var slik at dei som ønskte det, måtte ha drikke med. "Har du ikkje anna enn øl med," vart eg spurd. Professoren i Nordisk på eine sida av meg, og kirurgen som framleis skar i folk på Rikshospitalet, flirde og rista på hovudet. "Til sild må ein ha akevitt," sa kirurgen. "Ja og Brennivin," sa den nordiske. "Då treng eg jo 2 snapsglas," sa eg. Og det fekk eg.
Klokka 16 var eg i seng på hotellet. Gamle folk treng kvile midt på dagen. 
I 1962 hadde vi den såkalla Grisefesten på Odd Fellow i Hagesund. Der skulle og jubileumsmiddagen serverast. Eg stilte frisk og opplagt til bordsetet, med nypugga deltakarliste inni hovudet, og brylkrem på utsida. Nå gjaldt det å plassera seg strategisk, og unngå ekstremitetane.

Eg var heldig i så måte. Dessutan tiltok kjensla av godhug og velvilje for einannan etter som  timane minka. Me starta med Gaudeamus Igitur og endte med chikkelakke. Då svinga folk spaserstavane sine like heftig som russestavane suste omkapp i 1962. Professoren snakka gammalnorsk, og kirurgen dissikerte ei gammal vennine. 

Ei inspirerande attføding til eit nytt jordeliv. Slik kjendes det. Men det var på laurdag...


PS: Fleire kunne ikkje få gitt hotellet nok godord. Særleg sørvisen var framifrå, ettersom fleire våkna om morgonen påkledd og klar, om enn ubarbert...

På flyplassen

I Boston ligg flyplassen nesten inne i sentrum, iallfall berre 10 minutt derifrå. Og då meiner eg med bil, slik alle amerikanarar meiner når ein spør dei om kor langt vekke ting ligg. "Five minutes up the hill", sa dei  meg i Marlborough, då eg spurde kor langt det var til polet. Det vart ein heisen gåtur med tung last den kvelden.
Eg er tidleg på flyplassen. 3,5 timar før avgang. Umogleg å vite korleis trafikken er ut hit, særleg når eg har bussa frå Salem idag. Trafikken var heftig, men me rulla nokolunde jamnt. Når me nådde flyplassen, hadde bussen trilla ialt 2900 km på desse 14 dagane. Det har gitt meg ei flat rumpe og ein rund mage. Eg må nok legga meg i trening når eg kjem heim, om eg skal få opparbeid sprettrumpa mi igjen. Det er jo det som er inn nå, har eg skjøna.
Gaten til Icelandair er stengd, sikkert i fleire timar ennå. Mannfolka sit og sløvar på benkene, men kvinnene vandrar. Kvilelaust omkring fer dei frå dutyfree til dutyfree. Dei som ikkje har dollar att, ransakar mannen sine lommar. "Kor har du pengane", spør ho. "Nei sei det", seier han. "Finn dei fram", seier ho. "Utan penger er du ingenting verd". Han gir opp, og gir frå seg både pengar og kort.
Icelandair flyg meg til Bergen via Reykjavik. Dei gir meg lov til å sjekka inn to koffertar a 23 kg pr person + 10 kg i håndbagasjen. Dette gir dei det konkurransefortrinnet dei treng, for å klara seg greitt i desse harde tider i lufta. Og så slepp dei ut ei askesky innimellom, noko som set mange konkurrentar på bakken. Men dei er knipne med maten og drykken. Alt må betalast for, noko eg ikkje er van med på andre interkontinentale ruter drivne av andre selskap. Men slik er det vel på Island. Smått med mat og drykk på det forblåste landet.
Det er ei nattflyging eg skal på. Startar kl 21.30 lokal tid og landar i Bergen 12.30 i morgon norsk tid. Då er den biologiske klokka mi, som har stilt seg inn etter amerikansk tid, berre 06.30. Så det blir ein lang torsdag. Eg kallar han langtorsdagen mai 2012. Eg er jo heller ikkje heime når eg kjem til Bergen. Då har eg mest som ei amerikareise att, før eg rekk Husnes.

Trøysta får vera at reisetida for dei fyrste emigrantane som kom med "Mayflower" i 1620, var nokre månader lenger. Så det har jo blitt betre med åra.