Historia om ein plastbit

Det er sjelden eg har bruk for ein kulepenn nå om dagen. Men i dag måtte eg ha ein, og nevane fann vegen ned i den gamle lærarveska. Heilt nede i botnen, under gløymde bindersar og støv frå hundrevis av krittbitar, stanga fingrane borti noko hardt. Ein kulepenn. Han er raud.

​Eg klikkar på toppen med ein lyd som framleis sit i ryggmergen. Klikk-klakk. Med eitt er eg tilbake ved arbeidsbordet i dei seine kveldstimane, bøygd over tjukke bunkar med fysikkprøvar. Einstein lærte oss at tida er relativ, men for ein elev som ventar på resultatet av ein prøve om termofysikk, er tida uendeleg lang og merknadene i margen absolutt. ​Eg smiler litt når eg ser på den raude spissen. Eg brukte jo timevis på å skrive velmeinte, pedagogiske råd i margen. Eg forklarte med djupt alvor korleis dei kunne ha løyst energibevaringa smidigare. Men la oss vere ærlege: Den skjøre ungdommen såg knapt på dei kloke orda mine. Auga deira var som laserstrålar, dei søkte og fann raskt den store, raude sirkelen som eg hadde skrive karakteren inni. Eit tal frå 0 til 6, stundom med ein + eller - bak. Resten oppfatta dei berre som pynt. Mens eg framleis står der med lærartaska i eine handa og raudpennen i andre, hugsar eg den dagen katastrofen ramma. Raudpennen var tom. I rein desperasjon greip eg ein grøn penn og retta resten av bunken med den. Eg tenkte det var friskt og fint, men du skulle sett andleta då eg delte ut att prøvane! Elevane sat der og skula på dei grøne karakterane som om eg hadde retta dei i søvne. Det var ei kjenneleg vonbrot i rommet. Det var som om ein karakter i grønt ikkje talde, som om tyngdelova ikkje var gyldig med mindre ho var understreka med raudt. Eg trur dei kjende det som om eg hadde sluntra unna lærargjerninga mi. ​Etterpå fekk pennen kvile trygt i jakkelomma når eg køyrde mot Torghuset. Der fekk han rissa ned kvardagsformlane som rimelegvis er viktigare enn E=mc^2 når ein er ferdig på jobb: mjølk, grovbrød og kaffi. ​Det er rart korleis ein liten plastbit kan romme så mykje historie. Ein gamal fysikklærar kan framleis smila over at verda går vidare, og at det ordna seg med både fysikken og ungdommen til slutt, raudt eller grønt.

Historia om vinterferien

Eg sit her med kaffikoppen og ser ut på den bare asfalten. Denne mørke, trygge stripa som lovar ein tur til fots utan knall og fall. Det får tankane til å vandra. Me snakkar så mykje om vinterferien som om han alltid har vore her, men vegen fram til dagens friveke har vore lang. Når eg lukkar augo, ser eg ikkje ei hytte med innlagt straum. Eg ser ein Folkevognbuss. Som barn hadde me ikkje eigen stad på fjellet, men me hadde foreldre som tok seg tida. Eg hugsar enno korleis det var når familien stuva seg saman for dagsturar til Seljestad eller Olalia. Det var noko med den tette atmosfæren i bilen, praten som gjekk, og vissheita om at me var på veg mot noko i lag. Det var ikkje luksusen som talde, men det samhaldet som oppstod når me alle sat der og venta på at dei kvite viddene skulle dukka opp bak neste sving.

Seinare endra bileta seg. Dagsturane vart avløyste av eiga hytte i Bykleheiane. Der oppe, i det mektige fjellandskapet, vart snøen meir enn berre noko kvitt som fall frå himmelen – han vart ein kultur. Vinterferien vart tida då me verkeleg landa. Eg ser føre meg dei djupe spora i snøen, den kalde fjellufta som reiv i nasen, og korleis me lærte oss å leva med og i naturen. Det er desse åra som verkeleg sementerte kva ein vinterferie skal vera. Men tida er ein umerkeleg tjuv. Plutseleg ein dag er det ikkje lenger eg som brøyter veg i nysnøen. Eg tenkjer på skia som står inst i utebua, dei som ein gong bar meg trygt over skavlar og fenner, og kjenner eit lite stikk i brystet. Det er noko sårt over å innsjå at fjelltoppane no høyrer til dei neste generasjonane, og at mine eigne spor i Bykleheiane for lengst er snødd att. Likevel ligg det ei merkeleg lettelse i dette. Eg slepp å kniva med tyngdekrafta og lura på om beina ber meg over neste skavl. Eg slepp den iskalde vinden som bit i kjakane når mjølkesyra brenn i låra. Det er ei eiga signing i å kunna velja den bare asfalten og vita at eg har gjort mitt på viddene. Det er rart å tenkja på at alt dette, både våre turar og naboen sine, starta med naud. Under krigen vart skulane stengde fordi vedskura var tomme. Dei kalla det «brenselferie». Det handla om å spara på dei dyrebare kubbane. Sidan kom legane på bana; dei ville ha bleike bybarn ut i sol og fjelluft for å styrkja helsa før våren. No sit eg her som 82-åring. Eg treng ikkje lenger brenselferie for å halda varmen, og eg jaktar ikkje lenger på den djupaste snøen i Bykleheiane. Mi vinterferieglede ligg i å vita at me har skapt ein tradisjon av desse friminutta i kvardagen. Eg tek ein slurk til av kaffien. Ute er det bart, inne er det lunt. Folkevognbussen har parkert for lengst, men minnet om samhaldet han skapte, er den beste brennveden eg har. Den held kaffien varm og hjartet ungt, lenge etter at snøen har smelta.